Δυσκολίες συνύπαρξης σε νοικοκυριά με πολλές γάτες

 Χρήσιμο εγχειρίδιο οδηγιών για φροντιστές και κτηνιάτρους (περίληψη και παρουσίαση) 

Οι περισσότεροι κτηνίατροι ζώων συντροφιάς, ακόμα κι' αν δεν έχουν διαβάσει τα παλιά βιβλία του ακαδημαϊκού κτηνιάτρου  Nicholas Dodman για "τον σκύλο που αγαπούσε πολύ" (The Dog Who Loved Too Much) και "την γάτα που έκλαιγε για βοήθεια" (The Cat who Cried for Help) [1997], καλούνται συχνά να επιλύσουν προβλήματα συμβίωσης ανάμεσα σε οικόσιτες γάτες, ενώ όλοι γνωρίζουν ότι ένας από τους συχνότερους λόγους εγκατάλειψης ή/και ευθανασίας πολλών εκατομμυρίων γατιών και σκυλιών σε όλον τον κόσμο, κάθε χρόνο, είναι τα προβλήματα συμπεριφοράς (behavioral issues). 

Τα πιο συχνά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που διατηρούν γάτες περιορισμένες σε εσωτερικούς χώρους, είναι η καταστροφική δραστηριότητα (destructive scratching), η ούρηση και αφόδευση έξω από την αμμολεκάνη (inappropriate elimination)* , το επίμονο νιαούρισμα και η επιθετικότητα (aggression). Το δε παράδοξο σε όλη αυτήν την ιστορία είναι ότι, τα τελευταία χρόνια, παρά την αύξηση της φιλοζωίας διεθνώς, τα προβλήματα συμπεριφοράς των ζώων συντροφιάς, αντί να μειωθούν, αυξάνονται. 

Πρόσφατα, (τον Ιούλιο του 2024), η  Αμερικανική Ένωση Κτηνιάτρων Αιλουροειδών (τέωςAAFP***και νυν FelineVMA**) έδωσε στην δημοσιότητα ένα αναθεωρημένο εγχειρίδιο οδηγιών, που έχει τίτλο "AAFP intercat tension preventlines: recognition, prevention and management" και αφορά στην αναγνώριση, την κατανόηση, την πρόληψη και την αντιμετώπιση της συμπεριφοράς που  εκδηλώνουν οι γάτες όταν συμβιώνουν σε σπίτια με άλλα άτομα του είδους τους, καθώς και στα ανθρώπινα σφάλματα που υποβαθμίζουν την ευζωία τους. 

 

Η κοινωνική ένταση, ως δυσφορία συνύπαρξης και δυσανεξία  ανάμεσα στα ζώα, είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται συχνά σε νοικοκυριά με πολλές γάτες. Η δυσανεξία αυτή, άλλοτε οδηγεί σε εμφανείς συγκρούσεις (καυγάδες), και άλλοτε σε πολύ μικρότερης έντασης αλλαγές συμπεριφοράς, οι οποίες μερικές φορές μπορεί να είναι τόσο ανεπαίσθητες που περνούν απαρατήρητες. 

Η αδυναμία κατανόησης των προβλημάτων συμπεριφοράς από ιδιοκτήτες και φροντιστές έχει πάρα πολύ μεγάλο κόστος για τα ζώα. Η δυσφορία συνύπαρξης και ο  χρόνιος φόβος που σχετίζεται με επιθέσεις μπορούν να οδηγήσουν όχι μόνο σε λίγο έως πολύ εμφανή θέματα συμπεριφοράς, αλλά και σε ασθένειες και στερεοτυπίες που σχετίζονται με τις στρες, προβλήματα δηλαδή εξ αιτίας των οποίων τα ζώα μπορεί απομονωθούν, να κακοποιηθούν φρικτά (βλ. declawing), να εγκαταλειφθούν, να πεθάνουν, ή ακόμα και να οδηγηθούν στην ευθανασία.  

Το εν λόγω εγχειρίδιο αποτελεί συλλογικό έργο  μιας ομάδας εργασίας πιστοποιημένων κτηνιάτρων, κλινικών και ειδικών στην Ιατρική και την Συμπεριφορά της γάτας, μελών της Αμερικανικής Ένωσης Κτηνιατρικής Αιλουροειδών. Σκοπός του είναι να βοηθήσει τους επαγγελματίες κτηνιάτρους να κατανοήσουν καλύτερα την κοινωνική συμπεριφορά που εκδηλώνουν τα ζώα αυτά, και ειδικότερα τις μεταξύ τους ασυμβατότητες και συγκρούσεις, προκειμένου να αποτρέψουν ή να ελαχιστοποιήσουν την συχνότητα των περιστατικών, και να διαχειριστούν τους στρεσογόνους παράγοντες που τα συνοδεύουν. 

Είναι αλήθεια πως η κοινωνική συμπεριφορά της γάτας συχνά παρερμηνεύεται, όχι μόνο γιατί αυτό το ζώο είναι αρκετά παρεξηγημένο ως είδος, αλλά και λόγω του ανθρωπομορφισμού που κυριαρχεί στις σχέσεις των περισσότερων ανθρώπων με τα ζώα τους, και της έλλειψης υγιούς φιλοζωικής παιδείας γενικότερα. Μεταξύ άλλων, το εγχειρίδιο οδηγιών διαχείρισης επιχειρεί να καταρρίψει δέκα από τους πλέον κοινούς μύθους σχετικά με τις ανάγκες, και την "ιδιόρρυθμη" κοινωνικότητα**** αυτών των μικρών αιλουροειδών, οι οποίοι  αποτελούν μια εν δυνάμει απειλή για την ευζωία τους.

Κατά την ανάπτυξη των οδηγών διαχείρισης, η ομάδα εργασίας τροποποίησε πέντε βασικούς πυλώνες του κατάλληλου περιβάλλοντος, το οποίο παρέχει στα ζώα ένα υγιές πλαίσιο και υποστηρίζει την πρόληψη και την αντιμετώπιση των στρεσογόνων παραγόντων που ευνοούν τη δυσφορία συνύπαρξης, σε νοικοκυριά με δύο ή και περισσότερες γάτες. Οι πυλώνες αυτοί έχουν σχέση με το αίσθημα ασφάλειας, την επάρκεια πόρων, την δυνατότητα έκφρασης συμπεριφοράς αρπακτικού (υπό μορφή παιχνιδιού), την σταθερότητα, και τον σεβασμό της όσφρησης και των άλλων αισθήσεων. 

Στο εκτενώς εικονογραφημένο σύγγραμμα, που είναι εμπλουτισμένο με αληθινά οπτικά παραδείγματα, και συμπληρωμένο με ένα παράρτημα στο οποίο εκτίθεται λεπτομερώς μια σειρά από μελέτες επί μέρους περιπτώσεων, συμπεριλαμβάνεται ένας ολοκληρωμένος πίνακας ψυχοτρόπων φαρμάκων, καθώς επίσης και ένας λεπτομερής αλγόριθμος, ο οποίος σκιαγραφεί μια συστηματική προσέγγιση της επίλυσης των προβλημάτων που αφορούν σε τεταμένες σχέσεις μεταξύ γατιών. Για δε περαιτέρω υποστήριξη των κτηνιάτρων, το πόνημα περιλαμβάνει ακόμα μια βήμα προς βήμα προσέγγιση του τρόπου με τον οποίο θα πρέπει να ενταχθεί ένα νεοφερμένο ζώο σε ένα νοικοκυριό που έχει ήδη μια ή περισσότερες γάτες, καθώς και μια σειρά από διαχειριστικά εργαλεία τα οποία, σε συνδιασμό με τις οδηγίες, θα προάγουν την επιμόρφωση των πελατών τους. 

Ολόκληρο το κείμενο οδηγιών μπορείτε να διαβάσετε εδώ:  

• https://catvets.com/resource/2024-intercat-tension-guidelines/ 

• https://journals.sagepub.com/doi/epdf/10.1177/1098612X241263465

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11292941/ 

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39012263/

Image1: screenshot from https://catvets.com/wp-content/uploads/2024/01/FelineBehaviorGLS.pdf (παλαιότερη δημοσίευση το 2004) 

Image2: screenshot from PupMed

Παραπομπές: 

* Σε πολλά είδη ζώων, και ιδίως τις γάτες, η ούρηση και η αφόδευση δεν συνιστούν απλώς μια φυσιολογική λειτουργία αποβολής απεκκριμάτων, αλλά έναν τρόπο διαμαρτυρίας, επικοινωνίας και ανταλλαγής μηνυμάτων. Τα ζώα μαρκάρουν τον χώρο, προκειμένου να επικοινωνήσουν εκείνο που θέλουν να πουν και, με αυτήν την έννοια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το "μαρκάρισμα" αποτελεί έναν τρόπο ομιλίας. Γάτες που ουρούν και αφοδεύουν έξω από την αμμολεκάνη δεν λερώνουν απλώς τον χώρο, "μιλούν" [βλ. και Jackson Galaxy playlist at Youtube]. 

**American Association of Feline Practitioners 

***Feline Veterinary Medical Accosiation

**** Στις γάτες, η κοινωνικότητα εκδηλώνεται με τρόπο ελεγχόμενο και επιλεκτικό, γι' αυτό και η λεγόμενη " κάθετη ανάπτυξη " (vertical space) είναι ένα από τα εργαλεία διαμόρφωσης του περιβάλλοντος που καλύπτουν αυτήν ακριβώς την ανάγκη: της ασφάλειας, του ελέγχου και της δυνατότητας επιλογής. Οι γάτες μπορούν να συνυπάρξουν, υπό τον όρο ότι η οργάνωση και η λειτουργικότητα του χώρου διαβίωσης παρέχει δυνατότητες επιλογής ως προς την εγγύτητα, τις αποστάσεις και την αποφυγή των συγκρούσεων (fight or flight) ενώ, αντιθέτως, ο εξαναγκασμός προκαλεί τεράστιο και μη διαχειρίσιμο στρες -και δεν υπάρχει χειρότερη τιμωρία για μια γάτα από το να την αναγκάζεις να μένει εκεί που δεν θέλει να είναι. Γάτες στρεσαρισμένες και χωρίς δυνατότητα διαφυγής, πολύ συχνά αρρωσταίνουν, ενώ εκείνες που έχουν πρόσβαση σε εξωτερικό χώρο μπορούν ακόμα και να εγκαταλείψουν το σπίτι. 

 

___________________

Σχετικά δημοσιεύματα : 

• "Οι κτηνίατροι συμφωνούν: Οι γάτες υιοθετούν κυρίαρχες συμπεριφορές, όταν οι πόροι στο σπίτι είναι περιορισμένοι" [at iefimerida: αντιγραφή από τα ισπανικά (elespanol) χωρίς αναφορά στην πηγή] 

• Το Los veterinarios y etólogos συμπίπτει: «El 'gato dominante' muchas veces no manda, sino que está estresado» [στο  expertoanimal.elperiodico]

• Αυτά είναι τα λάθη που κάνουμε συχνά όταν έχουμε σπίτι πολλές γάτες 

• 
  
  Multi-cat households [icatcare]

• The social structure of cat life [icatcare]

• Άγχος και στρες στις γάτες – συμβουλές για τη διαχείριση που πρέπει να προσφέρετε στους φροντιστές [vettimes]

• Aggression in cats [aspca]

Η αποπαρασίτωση των ζώων συντροφιάς απειλεί τα πουλιά

Όσοι αγαπούν τους σκύλους και τις γάτες και αναλαμβάνουν την ευθύνη της συμβίωσης μαζί τους, θεωρούν σκόπιμο να τους κάνουν συχνά "αποπαρασίτωση". Αυτό θεωρείται φυσιολογικό και γίνεται προληπτικά, χωρίς δεύτερες σκέψεις. Μια πρόσφατη είδηση* όμως από τη Βρετανία έρχεται να ανατρέψει τις βεβαιότητες, συνδέοντας τέτοιες "απλές" κινήσεις με μόλυνση της άγριας πανίδας, με συμφέροντα βιομηχανιών και με διαπλεκόμενους πολιτικούς. 

Τον περασμένο Απρίλιο, περισσότεροι από 80 Βρετανοί κτηνίατροι**, ακαδημαϊκοί και εκπρόσωποι φιλοζωικών οργανώσεων συνέταξαν μια ανοιχτή επιστολή***, με την οποία ζητούν από την υπουργό Περιβάλλοντος Έμα Ρέινολντς να βάλει φρένο στην αλόγιστη χρήση των αντιπαρασιτικών για τα κατοικίδια. Γιατί αυτά τα ειδικά εντομοκτόνα εντοπίζονται πλέον παντού: στα πτηνά, στα ψάρια, στους υδροβιότοπους, ακόμα και στο αστικό πράσινο. 

Θα ανταποκριθεί η υπουργός στις ανησυχίες τους; Στην πράξη διατυπώνονται αμφιβολίες. Μεταξύ της απώλειας της βουλευτικής έδρας της το 2019 (με τους Εργατικούς) και της επιστροφής της στο Κοινοβούλιο το 2024, η Ρέινολντς εργάστηκε ως αμείλικτη λομπίστρια για την περιβόητη TheCityUK, την πιο ισχυρή ομάδα που προασπίζεται τα συμφέροντα των μεγάλων βιομηχανιών του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Ρέινολντς ίδρυσε επίσης δική της ανθούσα εταιρεία lobbying. Πώς λοιπόν θα ορθώσει εμπόδια μια τόσο ευνοημένη απ’ το μεγάλο κεφάλαιο πολιτικός στις χοντρές μπίζνες των βιομηχάνων που παράγουν κάθε λογής εντομοκτόνα;

"Το ζήτημα δεν είναι να καταργήσουμε την πρόληψη και τη θεραπεία για ψύλλους και τσιμπούρια. Πρέπει όμως η προληπτική χρήση αποπαρασιτικών να γίνεται σε πιο αραιά χρονικά διαστήματα – όχι κάθε μήνα. Και να προχωράμε σε θεραπεία όταν εμφανιστούν στο ζώο μας", εξηγεί η Γαλλίδα βιολόγος Cannelle Tassin de Montaigu (Κανέλ ντε Μοντεγκί), επικεφαλής των συντακτών μελέτης του Πανεπιστημίου του Σάσεξ για τη επιβάρυνση των άγριων πουλιών του Ηνωμένου Βασιλείου από εντομοκτόνα, η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του περασμένου έτους (2025).

Τα ευρήματα αυτής της μελέτης είναι άκρως ανησυχητικά. Μόνο για τις καρδερίνες, οι Άγγλοι μελετητές εντόπισαν φυτοφάρμακα στο 100% (!) των δειγμάτων φτερών που εξέτασαν. Η συγκέντρωση περμεθρίνης ανέρχεται στο 98%, ιμιδακλοπρίδης στο 88% και φιπρονίλης στο 72%. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα άγρια πουλιά υφίστανται χρόνια έκθεση σε φυτοφάρμακα. Το ίδιο και η χλωρίδα, τα νερά, ο υδροφόρος ορίζοντας και ο αέρας.

Κοτσύφια, γαλαζοπαπαδίτσες, σπίνοι, δεντροτσοπανάκοι και καρδερίνες ήταν τα πέντε είδη που εξέτασαν οι Βρετανοί ειδικοί. Μόνη λύση η αλλαγή των συνηθειών που επέβαλαν τα συμφέροντα και η άγνοια. Χρήση και όχι κατάχρηση.

Η Σούζαν Μόργκαν, επικεφαλής της ΜΚΟ "Songbird Survival", εκτιμά ότι ένα αποτελεσματικό πρώτο βήμα είναι να διατίθενται τα αντιπαρασιτικά για κατοικίδια μόνο με συνταγή κτηνιάτρου. "Μια προειδοποιητική ετικέτα σε ένα κουτί δεν αρκεί. Χρειαζόμαστε ενημερωτικές συζητήσεις μεταξύ των κτηνιάτρων και των ιδιοκτητών κατοικίδιων, ώστε να προστατεύσουμε τόσο τα ζώα όσο και το περιβάλλον", εξηγεί.

Πηγή: Άρθρο του Γιώργου Ι. Αλλαμανή στην ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ, στις 25/04/26, με τίτλο "Γειά σας πουλάκια μου" 

Photos: 1 και 3 at SONGBIRD SURVIVAL, 2 at The Guardian 

Παραπομπές: 

* Songbirds being killed by pesticides found in pet fur flea treatments [The Guardian] -- High prevalence of veterinary drugs in bird's nests [Science Direct]

** Responsible use of parasiticides for cats and dogs -- Vets 'at the heart' of wildlife pharmaceutical overuse, says leading clinician

*** Open letter, veterinary parasiticides in the environment --  BDS Signs Joint Letter Calling For Restrictions On Pet Flea Treatments

Δείτε επίσης: Responsible pet parasite control: Protecting pets and wildlife

 

. Η τέλεια καταιγίδα πάνω από τον αγροτικό κόσμο: Ευλογιά, Mercosur και Ευρωπαϊκή Ένωση

Ανακοίνωση από την Νέα Μέρα Κτηνιάτρων* που αναδημοσιεύτηκε και στην ιστοσελίδα του Πανελληνίου Κτηνιατρική Συλλόγου (ΠΚΣ): Σε μια Ευρώπη που συγκλονίζεται από κρίσεις (κλιματική, ενεργειακή, γεωπολιτική και διατροφική) η συμφωνία μεταξύ Ε.Ε. και Mercosur και η καταστροφική διαχείριση της ευλογιάς από την κυβέρνηση, έρχονται να προστεθούν σαν κερασάκι στην τούρτα του αδιεξόδου για τους μικρούς και μεσαίους αγρότες.

Η συμφωνία με τις χώρες της Νότιας Αμερικής επιτρέπει τεράστιες εισαγωγές βόειου κρέατος, κρέατος πουλερικών, ρυζιού, ζάχαρης, μελιού και άλλων αγροτικών προϊόντων  ανταγωνιστικών προς εμάς, από παραγωγούς που δεν δεσμεύονται από τα πρότυπα υγείας, περιβάλλοντος και εργασίας της Ε.Ε. Οι παραγωγοί της Mercosur χρησιμοποιούν φυτοφάρμακα, αντιβιώσεις, αντιπαρασιτικά και ορμόνες απαγορευμένα στην Ευρώπη, αποψιλώνουν δάση και απασχολούν εργατικό δυναμικό με σχέσεις επισφάλειας. Και όμως, τα προϊόντα τους θα γεμίσουν τα ράφια μας – εις βάρος των δικών μας, τοπικών, ποιοτικών προϊόντων. Οι Ευρωπαίοι και Έλληνες αγρότες —ιδίως οι μικροί— δεν έχουν καμία απολύτως δυνατότητα να ανταγωνιστούν αυτό το μοντέλο παραγωγής. Οι όροι είναι απλώς άνισοι. Και αυτό δεν είναι "ελεύθερο εμπόριο". Είναι απορρύθμιση με γεωπολιτικό πρόσημο.

Το αντάλλαγμα των μαζικών εισαγωγών αγροτικών προϊόντων στην Ε.Ε. αποτελεί η ελεύθερη εξαγωγή των Ευρωπαϊκών βιομηχανικών προϊόντων (δηλαδή Γερμανικών) προς τις χώρες της Νοτιάς Αμερικής, μεταξύ των οποίων αυτοκίνητα, ηλεκτρικές συσκευές, χημικά προϊόντα αλλά και φυτοπροστατευτικά που η χρήση τους απαγορεύεται στην Ε.Ε.! Θα εξάγονται δηλαδή από την Ευρώπη, θα χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες και στις εκτροφές των χωρών της Mercosur και θα μας επιστρέφονται για κατανάλωση μέσω των προϊόντων που θα εισάγουμε.

Ο μικρός Ευρωπαίος και Έλληνας αγρότης, που ήδη παλεύει με την ακρίβεια, την πράσινη μετάβαση και τις τιμές εξευτελισμού από τα μονοπώλια διανομής, καλείται τώρα να ανταγωνιστεί έναν παγκόσμιο γίγαντα με άνισους όρους. Η ειρωνεία είναι πως αυτός ο αγρότης, ο μικρός, της οικογενειακής εκμετάλλευσης, είναι αυτός που:

• προστατεύει την αγροτική γη και το αγροτικό τοπίο,

• παράγει τρόφιμα ποιότητας με περιβαλλοντική υπευθυνότητα,

• διατηρεί ζωντανή την ύπαιθρο και την κοινωνική συνοχή των αγροτικών περιοχών.

Και όμως, η Ε.Ε. επιλέγει να τον περιθωριοποιήσει, θυσιάζοντάς τον για τα κέρδη των γερμανικών εξαγωγικών βιομηχανιών. Οι παραπάνω πολιτικές εκτελούνται από την Ε.Ε. με την ανοχή όμως των κυβερνήσεων των κρατών μελών – συμπεριλαμβανομένης και της Ελληνικής κυβέρνησης - που φέρουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης με την ανοχή τους και τη σιωπή τους. Η επιλογή της πολιτικής ελίτ είναι σαφής: με τους λίγους και ισχυρούς.

Αν κάποτε ο ευρωπαϊκός αγροτικός κόσμος παρουσιαζόταν ως "ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής ταυτότητας", σήμερα μετατρέπεται σε παράπλευρη απώλεια των πολιτικών συμφερόντων και των πολυεθνικών. Όμως η κοινωνία δεν πρέπει να μείνει σιωπηλή. Οι Ευρωπαίοι και Έλληνες αγρότες —και μαζί τους όλοι όσοι πιστεύουν στην αυτάρκεια, τη δικαιοσύνη και την ποιότητα— οφείλουν να αντισταθούν. Η Ευρώπη και η Ελλάδα δεν έχουν ανάγκη από συμφωνίες που εξάγουν αυτοκίνητα και εισάγουν καταστροφή. Έχουν ανάγκη από αγρότες που μένουν στον τόπο τους και τρέφουν τις κοινωνίες τους.

Και αν για την συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur η Ελληνική κυβέρνηση κρύβεται πίσω από την ευρωπαϊκή πλειοψηφία (“θα περνούσε έτσι κι αλλιώς η συμφωνία, θα την ψήφιζαν τα άλλα κράτη”, μας λένε, κάτι που δεν ισχύει), για την διαχείριση του φλέγοντος ζητήματος της ευλογιάς δεν υπάρχει καμία τέτοια δικαιολογία. 

Έχουν περάσει αρκετοί μήνες από τότε που ο Ευρωπαίος ο Επίτροπος Υγείας και Ευζωίας των Ζώων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Oliver Varhelyi, απέστειλε επιστολή προς τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με την οποία καθιστά απολύτως σαφές ότι, λόγω της ανεξέλεγκτης επιδημιολογικής κατάστασης στην Ελλάδα, ο εμβολιασμός κατά της ευλογιάς αιγοπροβάτων αποτελεί αναγκαίο και υποχρεωτικό συμπληρωματικό μέτρο βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου. «Υπάρχουν αδιάσειστες αποδείξεις ότι τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί στην Ελλάδα εδώ και πάνω από έναν χρόνο δεν επαρκούν για να σταματήσουν την εξάπλωση της νόσου-ούτε για να μειώσουν τον αριθμό των ζώων που πρέπει να θανατωθούν», αναφέρει ο Επίτροπος στην επιστολή του. 

Στην απάντησή του, το ΥΠΑΑΤ υπεραμύνεται των ακατανόητων (;) επιλογών του, επικαλούμενο πρόσφατη δημόσια τοποθέτηση του Ευρωπαίου Επιτρόπου Γεωργίας, Christophe Hansen, ο οποίος χαρακτήρισε τον εμβολιασμό «ύστατο μέτρο» και όχι βασική στρατηγική διαχείρισης της νόσου. Κι εδώ γεννάται αβίαστα το ερώτημα: πότε ακριβώς θεωρείται ότι μια χώρα φτάνει στις «ύστατες επιλογές» της, αν όχι μετά τη θανάτωση σχεδόν μισού εκατομμυρίου ζώων;

Σε κάθε περίπτωση, η μέθοδος του stamping out (μαζικής θανάτωσης των ζώων) όχι απλά έχει φτάσει στα όρια της, αλλά ουσιαστικά έχει αποτύχει. Και πως να πετύχαινε άλλωστε, από τη στιγμή που απαραίτητη προϋπόθεση για να συμβεί αυτό είναι η ύπαρξη πόρων, ανθρώπινων και φυσικά οικονομικών. Και για την διενέργεια του εμβολιασμού όμως, οι κτηνιατρικές υπηρεσίες επίσης απαιτούν προσωπικό και πόρους που δεν διαθέτουν καθώς, μετά τα μνημόνια, αποδεκατίστηκαν, όπως τόσες και τόσες ακόμα.

Η αλήθεια είναι ότι εφόσον θέλουμε να έχουμε πρωτογενή παραγωγή γενικότερα και κτηνοτροφία ειδικότερα, η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων σε όλα τα επίπεδα και φυσικά και σε ανθρώπινο δυναμικό, είναι ένας από τους βασικούς όρους που πρέπει να ικανοποιηθούν. Οι σοβαρές χώρες ενδιαφέρονται για τη διατροφική τους επάρκεια. Η διατροφική επάρκεια διασφαλίζεται δίνοντας τη δυνατότητα στην εγχώρια παραγωγή να ανθίσει ή έστω να παραμείνει ακμαία και ζωντανή. Η Ελλάδα δεν δείχνει διατεθειμένη να πορευτεί σ’ αυτό το δρόμο. Με διαλυμένες τις κτηνιατρικές υποδομές της χώρας, είναι απορίας άξιον ακόμα και το γιατί στην επιτροπή που έχει οριστεί για την παρακολούθηση του προβλήματος δεν συμπεριλαμβάνεται κανείς επιδημιολόγος κτηνίατρος... 

* https://www.facebook.com/groups/6565110513592590

Τα ζώα ως "Υποκείμενα Δικαίου" και η τεράστια απόσταση της θεωρίας από την πράξη στην Ελλάδα σήμερα

Συζήτηση* για την αναγνώριση των ζώων ως "αυτοτελών φορέων έννομου συμφέροντος", μέσω της κατοχύρωσής τους στο Σύνταγμα και στον Αστικό Κώδικα, άνοιξε το πολιτικό κόμμα ΚΟΣΜΟΣ**, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2026, με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Ινστιτούτο ETERON***. 

Από τον Τομέα Ελευθερίας και Δικαιωμάτων του ΚΟΣΜΟΥ, προλόγισαν η Eirini Skouzou και η Georgia Angelopoulou****.

Από τη ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, μίλησε ο βουλευτής Επικρατείας Γιώργος Σταμάτης, και από τη Νέα Αριστερά η βουλεύτρια Έφη Αχτσιόγλου.

Στο πάνελ συμμετείχαν: 

• Ξενοφών Κοντιάδης*** **, Συνταγματολόγος, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Κοινωνικής Διοίκησης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο 
• Έλενα Δέδε, Νομικός, Ιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Dogs' Voice*** *** 
• Petros Katsakos, Δημοσιογράφος, Διευθυντής ROSA

Συντόνισε η δημοσιογράφος Tassoula Eptakili**** ***. 

https://youtu.be/UhvPTTrJcyk?feature=shared

Μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη την εκδήλωση, μαγνητοσκοπημένη, επίσης εδώ:  https://www.facebook.com/kosmosgreece/videos/2074209323431751 

σ.σ (η δική μου άποψη): Η συζήτηση έγινε υπό την σκιά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, κατά την διαχείριση της οποίας έχουν θανατωθεί (από τον Αύγουστο του 2024 μέχρι σήμερα), με τον πιο απάνθρωπο, βάναυσο και παράνομο τρόπο, όχι για να γίνουν τροφή αλλά για θαφτούν σε λάκκους, περισσότερα από μισό εκατομμύριο ζώα, για τα οποία δεν ακούστηκε απολύτως τίποτα. Και, ενώ επισημάνθηκαν οι δυσμενείς επιπτώσεις της βιομηχανοποιημένης κτηνοτροφίας, δεν ειπώθηκε τίποτα για τον κίνδυνο αφανισμού των μικρών παραδοσιακών μονάδων που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν βιώσιμη ανάπτυξη, με σεβασμό για το περιβάλλον, στοιχειώδη ευζωία των ζώων και παραγωγή ποιοτικών προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ).  

Άκουσα με προσοχή όλες τις ομιλίες, και δεν αμφισβητώ τις καλές προθέσεις πολλών από τους ομιλητές και τους ακροατές (όπως και τις καλές προθέσεις πολλών ακολούθων επίσης). Δεν είμαι σε θέση να εκτιμήσω το κατά πόσον ένας πολιτικός φορέας  μπορεί να σταθμίσει πάντοτε σωστά το πιθανολογούμενο ποσοστό των ψηφοφόρων του (προβάλλοντας αυτά που εκείνοι επιθυμούν να ακούσουν), ούτε θεωρώ ρεαλιστικές τις διαφαινόμενες προθέσεις ενός ανομοιογενούς φιλοζωικού κοινού που στοχοποιεί τους παραγωγούς για κακοποίηση των ζώων, ενώ παράλληλα κάνει τα "στραβά μάτια" (συναινώντας με τη σιωπή του) σε απάνθρωπους τρόπους διαχείρισης κρίσεων τους οποίους επιβάλλει το κράτος. Γιατί ένα φιλοζωικό κοινό που επιζητεί την κατάργηση της κτηνοτροφίας στο όνομα των "δικαιωμάτων" (πόσω μάλλον όταν αυτή η προοπτική για τα παραγωγικά ζώα καταργεί πρώτα πρώτα το δικαίωμα της ύπαρξης), είναι ανεπαρκώς ενημερωμένο, άδικο και αναποτελεσματικό. Εκείνο που μπορώ να εκτιμήσω είναι πως η οικονομική και ψυχική εξόντωση των παραδοσιακών κτηνοτρόφων δεν θα εμποδίσει την κακοποίηση των ζώων στο σύνολό της, αντιθέτως μάλιστα, θα οδηγήσει σε πολύ χειρότερες, αδιαφανέστερες και μη προσβάσιμες μορφές εκμετάλλευσης, αντικαθιστώντας τις μικρές εκτατικές μονάδες με τεράστιες βιομηχανοποιημένες εγκαταστάσεις, οι οποίες επιφυλάσσουν για τους καταναλωτές τραγικά υποβαθμισμένη ποιότητα προϊόντων, και για τα ζώα μηδενική ποιότητα ζωής. 

Πιστεύω πως, ανεξάρτητα με αυτά που επιλέγει να τρώει, να αγαπάει, να υπερασπίζεται και να πιστεύει κανείς, η παραδοσιακή εκτατική κτηνοτροφία αξίζει και πρέπει να διατηρηθεί ως τρόπος χρήσης της γης, ως δομή κοινωνικής συνοχής, και ως πολιτισμικό και περιβαλλοντικό κεφάλαιο.

**** ****Δείτε την ανακοίνωση στον απόηχο της εκδήλωσης, μαζί με πολλές φωτογραφίες, εδώ: facebook/kosmosgreece/posts/

Poster 

Screenshot1 

Παραπομπές: 

*zoosos, rosa, epohi, thetoc  /  Η ΠΦΠΟ στην εκδήλωση: pfpo  /  Από το "Πράγμα" στο "Υποκείμενο": Η μεγάλη Θεσμική Τομή για τα Δικαιώματα των Ζώων στην Ελλάδα: citygen  /  Νέμεσις

** Youtube/kosmos

*** Youtube/eteron 

**** rosa/aggelopoulou

*** ** Κείμενο από παρεμφερή παρέμβαση εδώ: https://www.contiades.com/παρεμβάσεις/άρθρα-στον-τύπο/τα-δικαιώματα-των-ζώων/ 

*** *** Η νομοθεσία για τα ζώα σήμερα: https://lawyersforanimals.dogsvoice.gr 

**** *** Τα πράγματα έγιναν πλάσματα (σχετικό άρθρο στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)

                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

**** **** Αντιγράφω και παραθέτω εδώ την σχετική δημοσίευση του Κόσμος - Kosmos στο Fb, στις 20/02/2026: 

Σας ευχαριστούμε θερμά για τη συμμετοχή στη συζήτηση που διοργανώσαμε, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου με θέμα «Τα Ζώα ως Υποκείμενα Δικαίου στο Σύνταγμα και τον Αστικό Κώδικα», και τη συμβολή σας στα σημαντικά συμπεράσματα που συγκεντρώθηκαν. 

Με τη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση να έχει ήδη ξεκινήσει επίσημα, καταθέσαμε μια Θεσμική Τομή για το Σύνταγμα και τον Αστικό Κώδικα: τη ρητή αναγνώριση των ζώων ως αυτοτελών φορέων έννομου συμφέροντος. Με στόχο την επιστημονική διερεύνηση αλλά και την αναζήτηση συμμαχιών στην κοινωνία και το Κοινοβούλιο, για την κατοχύρωση της θέσης των ζώων στην έννομη τάξη, μετατρέποντάς τα από «πράγματα» και αντικείμενα κατοχής σε υποκείμενα προστασίας. Η πρότασή μας, μια απαραίτητη συνέχεια αγώνων δεκαετιών από το φιλοζωικό και οικολογικό κίνημα για την εξάλειψη της βίας και την προστασία των ζώων, που έχουν ήδη ενταχθεί σε νόμους αλλά αποσπασματικά και όχι για όλα τα είδη ζώων.

Προλόγισε, παρουσιάζοντας τους στόχους των δημόσιων διαβουλεύσεων του ΚΟΣΜΟΥ, η Eirini Skouzou, συντονίστρια του Τομέα Ελευθερίας, Θεσμών και Δικαιωμάτων, ενώ τις προτάσεις του ΚΟΣΜΟΥ σχετικά με την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των ζώων παρουσίασε το μέλος του Τομέα Georgia Angelopoulou. 

Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Tassoula Eptakili.

Στο πάνελ συμμετείχαν:

• Xenofon Contiades, Συνταγματολόγος, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Κοινωνικής Διοίκησης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

• Έλενα Δέδε, Νομικός, Ιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Dogs' Voice.

• Petros Katsakos, Δημοσιογράφος, Διευθυντής ROSA.

Ακολούθως παρενέβησαν εκπρόσωποι κομμάτων και φορέων:

• Έφη Αχτσιόγλου, Βουλεύτρια Νέα Αριστερά 

• Γιώργος Σταμάτης, Βουλευτής Επικρατείας ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

• Πέτρος Κόκκαλης, Γραμματέας ΚΟΣΜΟΣ

• Κωνσταντίνος Τοκατλίδης, Διδάκτωρ Νομικής, με εξειδίκευση σε νομικά ζητήματα που αφορούν την προστασία των ζώων και του περιβάλλοντος.

Ευχαριστούμε για τη συμμετοχή τους στην εκδήλωση και τη συζήτηση τους εκπροσώπους της Ειδικής Γραμματείας για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς του ΥΠ/ΕΣ, αλλά και τις και τους εκπροσώπους των φορέων:  

• Νέμεσις - Πανελλήνια Ομοσπονδία για το περιβάλλον, τα ζώα, το κυνήγι

• Πανελλαδική Φιλοζωική και Περιβαλλοντική Ομοσπονδία (ΠΦΠΟ)

• Σύλλογος Προστασίας Ιπποειδών (ΙΠΠΟΘΕΣΙΣ) 

• Ελληνικός Σύλλογος Προστασίας Ιπποειδων (ΕΣΠΙ)

• Help Horses Ymittos

• Save a Greek Stray

• Vegan Life NGO 

• και τη δημοσιογράφο Ελένη Ηλιοπούλου zoosos

Αναλυτικότερα σημεία που εντοπίστηκαν στη συζήτηση 

1) Συνταγματική κατοχύρωση – από «αντικείμενο» σε «υποκείμενο»

• Κεντρικό συμπέρασμα: όσο τα ζώα παραμένουν εκτός νομικής υποκειμενικότητας, η προστασία τους είναι αποσπασματική και κυρίως αντιδραστική (παρεμβαίνουμε μετά την κακοποίηση, όχι πριν).

• Διατυπώθηκε η ανάγκη για συνταγματική ρήτρα που θα κατοχυρώνει την προστασία της ζωής και της ευζωίας των ζώων ως αυτοτελή αρχή, και όχι ως υποσημείωση της περιβαλλοντικής προστασίας στο πλαίσιο του άρθρου 24.  

• Τονίστηκε ότι η συζήτηση δεν είναι «θεωρητική», αλλά ηθική και βαθιά πολιτική: τι αντέχει ακόμη να «σιωπά» το Δίκαιο.

2) Αστικός Κώδικας – «τα ζώα δεν είναι πράγματα»

• Προτάθηκε η δημιουργία ειδικής νομικής κατηγορίας στον Αστικό Κώδικα, ώστε τα ζώα να μην αντιμετωπίζονται ως «πράγματα».  

• Η κυριότητα πρέπει να συνοδεύεται από θεμελιώδη υποχρέωση φροντίδας και περιορισμούς στην απόλυτη εξουσία επί του ζώου.   

• Συζητήθηκε η πρακτική διάσταση της «νομικής υποκειμενικότητας»: πώς θα ασκούνται δικαιώματα/αξιώσεις υπέρ των ζώων και ποιος θα έχει ενεργητική νομιμοποίηση.

3) Ποινικό δίκαιο – αυστηροποίηση, κατηγοριοποίηση, συνέπειες

• Προτάθηκε βαθύτερη κατηγοριοποίηση των εγκλημάτων κατά των ζώων, με ουσιαστικές και αναλογικές συνέπειες.  

• Καταγράφηκε ως κρίσιμο μέτρο η υποχρεωτική αποστέρηση επιμέλειας σε περιπτώσεις κακοποίησης.

Αναδείχθηκε η σύνδεση βίας κατά των ζώων με την ενδοοικογενειακή βία -η προστασία των αδύναμων ως δείκτης πολιτισμού).

4) Θεσμοί/διακυβέρνηση – από νόμους σε μηχανισμούς εφαρμογής

• Η αλλαγή του νομικού πλαισίου είναι αναγκαία αλλά ανεπαρκής χωρίς ανεξάρτητους ελέγχους και επιχειρησιακή ικανότητα.

• Προτάθηκε η δημιουργία ενιαίου φορέα προστασίας όλων των ζώων με δικό του ελεγκτικό μηχανισμό, διαφάνεια, τεχνοκρατική στελέχωση και επιχειρησιακά εργαλεία (κτηνιατρικές παροχές/κλινικές, προσωρινή φιλοξενία, έλεγχοι σε εκτροφές κ.ά.).

• Τέθηκε η ανάγκη για  εθνική στρατηγική 10–15 ετών , ανεξάρτητη από εναλλαγές δημοτικής αρχής, με στόχο μια χώρα χωρίς αδέσποτα, με παράλληλη προστασία της άγριας ζωής, της βιοποικιλότητας και μεταρρυθμίσεις στην εντατική κτηνοτροφία.

5) Τοπική Αυτοδιοίκηση – ρόλος, αρμοδιότητες, εργαλεία

• Αναδείχθηκε ότι οι Δήμοι συχνά κρίνονται αυστηρά, αλλά λειτουργούν με περιορισμένους πόρους.  

• Υπογραμμίστηκε η ανάγκη οι πολιτικές να είναι εφαρμόσιμες σε τοπικό επίπεδο, αντί για υπερσυγκεντρωτικές λύσεις που τελικά δεν εφαρμόζονται

6) Παραγωγικά ζώα/κτηνοτροφία – το «δύσκολο ερώτημα» 

• Τέθηκε το κρίσιμο ερώτημα: τι σημαίνει «υποκείμενο δικαίου» για τα  ζώα εργασίας και παραγωγικά ζώα 

• Καταγράφηκε ότι η μαζική βιομηχανική κτηνοτροφία δεν αποτελεί απλή «γεωργική πρακτική», αλλά δραστηριότητα με υψηλές περιβαλλοντικές και υγειονομικές εξωτερικότητες (ενέργεια, μεθάνιο, CO₂ κ.ά.).  

• Επισημάνθηκε η ανάγκη να μπουν όρια/μέτρα, καθώς και η ανάγκη για συστηματικούς ελέγχους, καθώς το σημερινό μοντέλο παράγει «σπατάλη πόρων» και επιβάρυνση για υγεία και περιβάλλον.

7) Κοινωνική αλλαγή – ενημέρωση, κουλτούρα δικαιωμάτων, συμμετοχή

• Επισημάνθηκε ως αναγκαία μια διαρκής εκστρατεία ενημέρωσης για τα δικαιώματα, τη συνείδηση και τις υποχρεώσεις απέναντι στα ζώα. 

• Προτάθηκε η έννοια της κοινότητας ως «κηδεμόνα» (in loco parentis), ώστε να μπορεί να ασκεί ενεργές αξιώσεις υπέρ των ζώων, πέρα από την εκ των υστέρων υποστήριξη κατηγορίας.

Προτάσεις πολιτικής του ΚΟΣΜΟΥ (δέσμη θεσμικών αλλαγών) 

1) Σύνταγμα – ρήτρα προστασίας των ζώων

• Ρητή αναγνώριση των ζώων ως συναισθανόμενων όντων με αυτοτελές έννομο συμφέρον και υποχρέωση της Πολιτείας για προστασία ζωής και ευζωίας.

• Καθορισμός της προστασίας ως οριζόντιας αρχής που δεσμεύει νομοθέτη, διοίκηση και δικαστήρια.

• Ενσωμάτωση πρόληψης και αναλογικότητας: προτεραιότητα στην αποτροπή κακοποίησης, όχι μόνο στην εκ των υστέρων τιμωρία.

2) Αστικός Κώδικας – ειδική νομική κατηγορία

• Κατάργηση της αντιμετώπισης των ζώων ως «πραγμάτων» και δημιουργία ειδικής κατηγορίας υποκειμένων προστασίας.

• Ρητή υποχρέωση φροντίδας ως πυρήνας της σχέσης ανθρώπου–ζώου (στέγη, τροφή, υγεία, ασφάλεια) και δυνατότητα επιβολής περιορισμών/κυρώσεων σε παραβάσεις.

• Καθορισμός ενεργητικής νομιμοποίησης για αξιώσεις υπέρ των ζώων (π.χ. κηδεμόνας, αρμόδια αρχή, πιστοποιημένοι φορείς).

3) Ποινική προστασία – αποτελεσματικότητα και συνέπειες

• Αναθεώρηση/εξειδίκευση αδικημάτων κακοποίησης με σαφείς διαβαθμίσεις και πραγματική εφαρμογή.

• Υποχρεωτική αποστέρηση επιμέλειας και απαγόρευση κατοχής σε σοβαρές/επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις.

• Ενιαία, αξιόπιστη καταγραφή περιστατικών και διασύνδεση με υπηρεσίες πρόληψης βίας.

4) Διακυβέρνηση – ένας μηχανισμός που λειτουργεί

• Δημιουργία/ενίσχυση ενιαίου μηχανισμού προστασίας ζώων με ελεγκτική αρμοδιότητα, επιχειρησιακές δυνατότητες και υποχρεώσεις διαφάνειας.

• Εθνική στρατηγική 10–15 ετών με μετρήσιμους στόχους (π.χ. μείωση εγκατάλειψης, στείρωση/σήμανση, πρόσβαση σε κτηνιατρική φροντίδα, προστασία άγριας ζωής).

• Στήριξη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με πόρους, πρότυπα, τεχνική βοήθεια και σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων — ώστε η εφαρμογή να μην εξαρτάται από την εκάστοτε διοίκηση.

5) Κοινωνική αλλαγή – εκπαίδευση και συμμετοχή

• Διαρκής εκστρατεία ενημέρωσης για υποχρεώσεις κηδεμονίας, πρόληψη κακοποίησης και σεβασμό στη ζωή.

• Προγράμματα στα σχολεία και στους δήμους για κουλτούρα φροντίδας και μηδενική ανοχή στη βία.

• Συνεχής δημόσιος διάλογος με επιστημονική τεκμηρίωση και κοινωνικές συμμαχίες.

Ο ΚΟΣΜΟΣ θα ενσωματώσει τα συμπεράσματα της διαβούλευσης στις τελικές προτάσεις του προγράμματος «Ελλάδα 2030», ενόψει του Προγραμματικού Συνεδρίου (Ιούνιος 2026).

Θα ακολουθήσει στοχευμένη διαβούλευση για την προστασία ζώων εργασίας/παραγωγικών ζώων και για τα εργαλεία εφαρμογής σε δήμους και περιφέρειες.

Η προστασία των ζώων είναι πολιτικό μέτρο μιας δημοκρατίας που σέβεται τη ζωή: είναι Ελευθερία, γιατί περιορίζει τη βία και την ατιμωρησία. είναι Ευημερία, γιατί συνδέεται με υγεία, τροφή, περιβάλλον και ποιότητα ζωής. Είναι Ειρήνη, γιατί μια κοινωνία που εκπαιδεύεται στη φροντίδα μειώνει τη βία παντού.

Ανοίξαμε τη συζήτηση. Προτείνουμε άλλη κατεύθυνση.  Ο ΚΟΣΜΟΣ θα επιμείνει σε θεσμικές τομές, εφαρμογή, ελέγχους και διαφάνεια. σε θεσμικές τομές, εφαρμογή, ελέγχους και διαφάνεια - με σχέδιο, όχι με ευχές.

Οι  διαβουλεύσεις «Μιλώντας με τον ΚΟΣΜΟΣ» συνεχίζονται, με στόχο την οριστικοποίηση των προτάσεών μας για το πρόγραμμα «Ελλάδα 2030» στην πορεία προς το Προγραμματικό μας Συνέδριο τον Ιούνιο του 2026.