Όταν ο "Άλλος" είναι Ζώο

Το βιβλίο του Πέτρου Κατσάκου* "Ιστορίες χωρίς φωνή"** είναι ένα σύνολο από ρεπορτάζ που δημοσιεύθηκαν περιοδικά στην εφημερίδα ΑΥΓΗ. Θα μπορούσε κανείς να διαβάσει αυτές τις ιστορίες ως ιστορίες για τα ζώα. Είναι όμως και ιστορίες για τους ανθρώπους. Είναι ένας καθρέφτης της πιο σκοτεινής, βίαιης, αδιάφορης και ανήθικης πλευράς μας. Είναι ιστορίες σε καιρό ειρήνης αλλά και ιστορίες σε καιρό πολέμου, γιατί οι πόλεμοι δεν γράφονται μόνο με το αίμα των ανθρώπων αλλά και με τις σκιές των ζώων, που έζησαν και πέθαναν μέσα σε μια δίνη την οποία ποτέ δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν.

Είναι ιστορίες ανθρώπινης απληστίας, όπως αυτή στον Καναδά, εκεί όπου οι κυνηγοί, οπλισμένοι με ρόπαλα που φέρουν καρφιά ή μεταλλικά άγκιστρα, καταφέρουν κατακέφαλα χτυπήματα στα μωρά της φώκιας, έτσι ώστε να διατηρηθεί ανέπαφη η πολύτιμη γούνα τους. Τα ημιθανή σώματα σύρονται πάνω στους πάγους, αφήνοντας πίσω τους αιμάτινα μονοπάτια, και ύστερα οι άνθρωποι τα γδέρνουν για να πλουτίσουν, πουλώντας μιαν αυταπάτη πολυτέλειας.

Είναι ιστορίες ανθρώπινης ματαιοδοξίας, όπως εκείνη όπου μικροί χιμπατζήδες βασανίζονται ως σύμβολα χλιδής. Είναι η ιστορία για το φουαγκρά, καθώς επίσης και η ιστορία για το χαβιάρι και το μαρτύριο ενός θηλυκού ψαριού, το οποίο εγκυμονεί και από το οποία ληστεύουμε τα αυγά προς τέρψη του ανθρώπινου ουρανίσκου. Η υφαρπαγή γίνεται με ένα μαχαίρι που ανοίγει την κοιλιά της μητέρας, αφαιρεί τον λιγοστό της θησαυρό και την αφήνει να αναρρώσει μέχρι να επαναληφθεί το ίδιο, ξανά και ξανά, μέχρι τον θάνατο, προκειμένου να υπάρχει ένα εξεζητημένο σύμβολο πολυτελούς ζωής στο τραπέζι.

Οι "Ιστορίες χωρίς φωνή" είναι ιστορίες αφύπνισης, όπως αυτή για την καμηλοπάρδαλη που κινδυνεύει να χαθεί, ή για την κακοποίηση των αλόγων, που και σε πολλές Ελληνικές πόλεις σέρνουν τις άμαξες κάτω από 40 βαθμούς κελσίου. Δεν είναι ιστορίες ρομαντισμού. Είναι ιστορίες βαρβαρότητας. Κι εκεί κάπου μέσα στα σκοτάδια, υπάρχουν ιστορίες που μας δίνουν ελπίδα, όπως η ιστορία του Όλιβερ της αρκούδας -με το αίσιο τέλος του, με τους ανθρώπους που τον ελευθέρωσαν και τον αγκάλιασαν. Υπάρχουν ακόμα ιστορίες φιλίας και αγνής αγάπης, όπως εκείνη του ψαρά με τον πελαργό. Δυστυχώς όμως είναι κυρίως ιστορίες βαρβαρότητας. Όπως οι αγώνες πάλης με καμήλες στην Τουρκία  -μια βιαιοπραγία που δεν έχει θέση στον σύγχρονο κόσμο. Ή όπως οι ταυρομαχίες, το θέατρο της βαρβαρότητας και της λήθης, μια σκηνή από το σκότος της ανθρώπινης συνείδησης. 

Αν τα σφαγεία είχαν γυάλινους τοίχους, οι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν πια να κρυφτούν πίσω από τις αυταπάτες τους. Αν τα σφαγεία είχαν γυάλινους τοίχους, όλες οι φωνές των ζώων, όλες οι κραυγές τους, θα μπορούσαν να ακουστούν και τότε (ίσως***) η αλλαγή θα ήταν αναπόφευκτη. Γιατί (ίσως) καμία συνείδηση δεν θα μπορούσε να αντέξει το βάρος της αδιαφορίας. 

Το βιβλίο του Πέτρου Κατσάκου είναι το αποτέλεσμα της προσπάθειας να μπούμε στη θέση του "Άλλου", να δούμε τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια, να νιώσουμε τον δικό του πόνο, τη δική του χαρά και τη δική του λύπη. Δεδομένου όμως ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει απόλυτα, αφού δεν μπορούμε να φτάσουμε στην απόλυτη ταύτιση του εαυτού με τον άλλον, η σχετικότητα ταυτότητας και διαφοράς δημιουργεί την αναγκαιότητα μιας νέας ηθικής. Ακόμη κι' αν δεν μπορούμε να ταυτιστούμε με ένα ριζικά και απόλυτα "Άλλο"****, ένα ριζικά και απόλυτο "Ξένο", αν δυσκολευόμαστε να συμπονέσουμε κάτι το οποίο αδυνατούμε να κατανοήσουμε απόλυτα και ολοκληρωτικά, η σχετική απόσταση ανάμεσα στον εαυτό και το άλλο θα μπορούσε να θεμελιώσει μια νέα ηθική σεβασμού της ετερότητας. 

Και βεβαίως, όλα αυτά θα ήταν περισσότερο συζητήσιμα και ευρύτερα αποδεκτά, αν και όχι ιδιαιτέρως ριζοσπαστικά, αν ο άλλος ήταν ένα ανθρώπινο ον. Όμως, στο εν λόγω βιβλίο, αυτός ο άλλος, τη θέση του οποίου καταλαμβάνει η αφήγηση σαν να είναι ο εαυτός, δεν είναι ένα ανθρώπινο ον, αλλά αυτό που, στην κυρίαρχη αντίληψη της "ανθρωπινότητας", θεωρείται ως ριζικά "Άλλο", δηλαδή το Ζώο. Σε όλη την ιστορία της δυτικής σκέψης το ζώο έπαιξε τον ρόλο του σημείου αναφοράς για την εγκαθίδρυση μιας διαφοράς θεμελιακής για την ίδια την "ανθρωπινότητα". Ο άνθρωπος έγινε άνθρωπος μέσω της διαφοράς του από το ζώο. Και κυρίαρχο ρόλο στην εγκαθίδρυση αυτής της διαφοράς έπαιξε ο Λόγος και η Σκέψη. Έτσι εγκαθιδρύθηκαν και θεμελιώθηκαν πολλοί, αν όχι όλοι, οι δυισμοί της δυτικής μεταφυσικής σκέψης: Άνθρωπος - ζώο, θεός - φύση, ελευθερία - αναγκαιότητα, πρόσωπο - πράγμα, υποκείμενο - αντικείμενο, και λοιπά. Από τον Πλάτωνα ως τον Αριστοτέλη, και από τον Καρτέσιο ως τον Καντ, εντοπίζουμε αυτό το νήμα των δυισμών, των διαχωρισμών και των αντιθέσεων που συγκροτούν τη δυτική σκέψη, το νήμα που της παρέχει το φαντασιακό της θεμέλιο και τη φαινομενική της ενότητα. Είναι μέσα από τη διαφορά μας με το ζώο που οι άνθρωποι αποκτούμε τη φαινομενική μας ενότητα και θεμελιώνουμε τον άνθρωπο ως άνθρωπο.  

Ο Λόγος ως τόπος της θεμελιώδους διαφοράς, είναι η ικανότητα να σκεφτόμαστε την ίδια τη σκέψη, ο αναστοχασμός: η σκέψη που στρέφεται προς τα μέσα, η σκέψη για τον ίδιο τον εαυτό. Αυτή η στροφή προς τα μέσα πήρε πολλά ονόματα στην ιστορία. "Εγώ", "υποκείμενο", "αυτοσυνειδησία" είναι μερικά από αυτά. Έτσι αποκτούν το νόημα τους πολλές από τις φράσεις που μάθαμε να επαναλαμβάνουμε στο σχολείο: "Cogito ergo sum", δηλαδή "σκέφτομαι άρα υπάρχω" (Καρτέσιος). Η δυνατότητα  έκφρασης δεν υπάρχει μόνο στον άνθρωπο, αλλά σε όλα τα ζώα που αισθάνονται οδύνη και χαρά. Όλα τα ζώα έχουν συναισθήματα. Ο άνθρωπος είναι το μόνο από αυτά που, εκτός από συναισθήματα, διαθέτει και Λόγο, ο οποίος υπάρχει για να εκφράζει το επωφελές και το επιζήμιο, το δίκαιο και το άδικο. Και υποτίθεται πως αυτή είναι η ιδιαιτερότητα του σε σχέση με τα άλλα ζώα: μόνον αυτός έχει αντίληψη του καλού και του κακού, του δίκαιου και του άδικου". (Αριστοτέλη Πολιτικά). Ο άνθρωπος μπορεί να σκέφτεται τα συναισθήματα του, τη χαρά του και τη λύπη του. Μπορεί να ξεχωρίζει το καλό και το κακό, να σκέφτεται δηλαδή τον εαυτό του, και άρα να κρίνει. 

Όμως, στις μέρες μας, αυτό που δομεί όλη μας τη στάση απέναντι στα ζώα, απέναντι στο φαινομενικά ριζικά "Άλλο" και "Ξένο", ΔΕΝ είναι πλέον αδιαμφισβήτητο. Γιατί, τελικά, φαίνεται πως και τα ζώα έχουν συνείδηση του εαυτού, ένα είδος αναστοχαστικότητας, ένα είδος στροφής προς τον εαυτό, ίσως όχι ίδιο με το δικό μας, αλλά σε καμία περίπτωση τόσο διαφορετικό όσο θέλουμε να φανταζόμαστε ώστε να μετατρέπουμε τους εαυτούς μας σε δεσπότες της φύσης, σε θεούς έναντι του ζώων, σε εκείνους που έχουν νομιμοποιημένη εξουσία στη ζωή και τον θάνατό τους. Φαίνεται ότι και τα ζώα έχουν αυτοσυνειδησία, ένα είδος αναστοχαστικότητας, και αυτό αναδεικνύουν οι ιστορίες χωρίς φωνή: την αυτοσυνειδησία που μπαίνει στη θέση του ζώου και μιλάει σε πρώτο ενικό, όπως στην περίπτωση μιας αγελάδας, μιας μητέρας που "δεν γιορτάζει ποτέ". Θα πει κανείς ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι μια φαντασίωση του συγγραφέα, μια επιθυμία κάποιων φιλόζωων, ένα  παραμυθάκι για μικρά παιδιά. Είναι όμως έτσι; 

Όπως αναφέρεται στο βιβλίο, σύγχρονες έρευνες αποδεικνύουν ότι και τα ζώα έχουν ενσυναίσθηση. Το Ινστιτούτο Έρευνας και Βιολογίας των Παραγωγικών Ζώων (FBN), στην Γερμανία, έχει ως έργο να ανακαλύψει τι συμβαίνει στην ψυχή αυτών των πλασμάτων. Εκεί, μια μέρα, ξεκίνησαν μια δοκιμασία: ένα γουρουνάκι, παγιδευμένο σε ένα κουτί, άρχισε να σπαράζει και να αγωνίζεται για να βγει. Τα υπόλοιπα, αντί να αδιαφορήσουν ή να απομακρυνθούν, έτρεξαν κοντά του, έδειξαν αλληλεγγύη και προσπάθησαν να το απελευθερώσουν. Το σκηνικό αυτό αποκαλύπτει ότι οι ψυχές των γουρουνιών, όπως και των άλλων "παραγωγικών ζώων", έχουν ενσυναίσθηση. 

ΟΛΑ τα ζώα έχουν νοημοσύνη, αυτοσυνειδησία και ενσυναίσθηση. Η κατωτερότητα που τους αποδίδουμε οφείλεται σε άγνοια -και είναι δική μας, όχι δική τους. Έχει αποδειχθεί ότι κάποια ζώα αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη (βλ. mirror test), και δεν μπορεί να υπάρξει αναγνώριση αν δεν υπάρχει κάποιου είδους αυτοσυνειδησία. Έχει επίσης αποδειχθεί ότι το γουρούνι δεν είναι κατώτερο από τον σκύλο (κάθε άλλο μάλιστα!), και ότι η διάκριση μεταξύ "ζώων συντροφιάς" και "ζώων παραγωγικών" είναι ένας εντελώς αυθαίρετος και βολικός διαχωρισμός που έχουν κάνει οι άνθρωποι για να δικαιολογήσουν μια θηριώδη οικονομική δραστηριότητα. 

Τα "παραγωγικά" ζώα εξαιρούνται από την κουλτούρα της ευαισθησίας και του σεβασμού της ζωής, διότι ΕΜΕΙΣ επιλέγουμε να τα εξαιρούμε, καθώς μόνον έτσι έχει τη δυνατότητα να συντηρείται ένα οικονομικό σύστημα που δομείται πάνω στην εκμετάλλευσή τους. Γενικότερα, το ότι ΟΛΑ τα ζώα έχουν συναισθηματική ζωή, ότι μπορούν να νιώσουν πόνο, φόβο, ματαίωση και χαρά, είναι κάτι που αποσιωπάται, γιατί θα μπορούσε να φέρει την ανατροπή στο Οικονομικό Σύστημα που συντηρείται από την Εκμετάλλευση. Το ότι εμείς έχουμε εκπαιδευτεί να αγνοούμε τον πόνο τους δεν σημαίνει πως εκείνα δεν έχουν φωνή. Και ευτυχώς υπάρχουν άνθρωποι που την ακούνε. 

Κείμενο βασισμένο στην τοποθέτηση της Έφης Αχτσιόγλου κατά την παρουσίαση του βιβλίου του Πέτρου Κατσάκου "Ιστορίες χωρίς φωνή" (εκδόσεις Οκτάνα), στο Vegan Life Festival

Επεξεργασία & Hyperlinks by Filikaki

Πρωτότυπο κείμενο, εδώ: ROSA

*biblionet, ertopen, rosa, avgi

**The UNTOLD, BOOKPRESS, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, ΑΥΓΗ, NEWS BREAK 

***Η (μάλλον απαισιόδοξη) προσθήκη της λέξη "ίσως" είναι δική μου, γιατί πιστεύω πως, στην σημερινή εποχή της υπερπληροφόρησης, κανένας πια δεν δικαιούται να λέει "δεν ξέρω, δεν είδα, δεν άκουσα". 

****βλ. π.χ αντιπαράθεση για τα χταπόδια 

Σχετικά με το βιβλίο, τοποθετήθηκαν επίσης, στην ίδια εκδήλωση, ο διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Παναγιώτης Τσιαμούρας, και η συνιδρύτρια της οργάνωσης VEGAN LIFE, Έλλη Στούρνα. Ο Παναγιώτης Τσιαμούρας αναφέρθηκε στην ανεπάρκεια της Αριστεράς, η οποία, ουσιαστικά, δεν περιλαμβάνει στις θέσεις της τα Δικαιώματα των Ζώων, ένα ζήτημα με βαρύνουσα επιστημονική και οντολογική σημασία που όμως οι άνθρωποι δεν θέλουν να γνωρίζουν.

Δείτε επίσης την συνέντευξη της Φωτεινής Λαμπρίδη στο tvxs. 

https://youtu.be/vVrBdHNJ8qY?si=HrN-168L0OsL0aeo

Ο Άνθρωπος, η Γη, ο Ουρανός και το "Όλον" (2 βιβλία και 1 ηχητικό)

Το βιβλίο του Λούντβιχ Κλάγκες* "Ο άνθρωπος και η γη",  (Εκδόσεις Μάγμα, Μάιος 2020, σε μετάφραση του Γιώργου Στεφανίδη) είναι ένα συναρπαστικό μανιφέστο για τις ανθρώπινες αξίες, την "πρόοδο" και τον "πολιτισμό". Πριν από έναν και πλέον αιώνα (1913), ο συγγραφέας (που ήταν πολύ πιο μπροστά στην εποχή του) επιχειρεί να αναδείξει μια επερχόμενη καταστροφή, όχι μόνο της φύσης αλλά και του ίδιου του ανθρώπου - καταστροφέα, στο βωμό μιας συγκεκριμένης κουλτούρας περί "προόδου"...

"Μπορεί ο χριστιανισμός να κήρυττε πάντα την αγάπη, αλλά αν εξετάσουμε αυτήν την αγάπη πιο προσεκτικά, θα διαπιστώσουμε ότι αποτελούσε κατά βάση ένα σεβάσμιο όσο και επιτακτικό «οφείλεις να» που αφορά μόνο τον άνθρωπο-θεό στραμμένο εναντίον της φύσης, με την θεμελιώδη  πεποίθηση ότι η ζωή δεν έχει καμία απολύτως αξία, αν δεν χρησιμεύει στον άνθρωπο", γράφει. Μια τέτοια αντίληψη βλέπει  τους φυσιολάτρες ως ειδωλολάτρες -με ό,τι αυτό συνεπάγεται, όπως την δίωξη της αγάπης για την φύση ως ειδωλολατρική, και την απαξίωση εθίμων που θεωρούνται ιερά από κάποιους πρωτόγονους λαούς. 

Τον Ιούνιο του 2020, στην Γουατεμάλα, μια ομάδα χριστιανών βασάνισαν και έκαψαν ζωντανό τον Domingo Choc Che, έναν πενηνταπεντάχρονο ιθαγενή θεραπευτή, απόγονο των Μάγια, που χρησιμοποιούσε φαρμακευτικά βότανα. Η δολοφονία αυτή απέκτησε δημοσιότητα επειδή ο Domingo συνεργαζόταν με ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, όπως το  University of Zurich και το University College of London [βλ. theguardian και reuters].

Δεν είναι η πρώτη φορά που μέλη προτεσταντικών και καθολικών δογμάτων χρησιμοποιούν βία για να εξαλείψουν από προσώπου γης ιθαγενείς που πιστεύουν στην αξία των δυνάμεων της φύσης, καταδικάζοντας τους ως μάγους και ειδωλολάτρες. Η ίδια άποψη νομιμοποιούσε τους κονκισταδόρες με τα χριστιανικά λάβαρα, να αφανίσουν τους ιθαγενείς και τους πολιτισμούς τους σε όλη την Αμερικανική Ήπειρο και την Αυστραλία. 

Παρόμοια ήταν και η αντίληψη βάσει της οποίας οι χριστιανοί κατέστρεφαν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και καταδίωκαν αλύπητα αυτούς που είχαν θεοποιήσει, όχι μόνο τον έρωτα και την ομορφιά, αλλά και την γη, την θάλασσα, την μουσική, την γεωργία, το αμπέλι και το κρασί, την φιλοξενία, τα φυτά και τα ζώα, τις λίμνες, τα ποτάμια και τα βουνά (με την Αφροδίτη, τη Δήμητρα, τον Απόλλωνα, τον Ποσειδώνα, τον Διόνυσο, τον Ερμή κ.λπ). Στις αναπτυγμένες χώρες, τέτοιες αντιλήψεις διαχέονται από τις ελίτ σε όλο το κοινωνικό σώμα ως "σύγχρονες αξίες".  

"Αξία στην Ανθρωπόκαινο Εποχή έχει φτάσει να σημαίνει σχεδόν αποκλειστικά την οικονομική χρησιμότητα για τα ανθρώπινα όντα", γράφει μεταξύ άλλων ο σύγχρονος Αμερικάνος συγγραφέας Τζόναθαν Φράνζεν** στο βιβλίο του "Το τέλος του τέλους της γης" που κυκλοφόρησε σε μετάφραση του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη από τις Εκδόσεις Ψυχογιός (τον Μάρτιο του 2020). "Το θλιβερό γεγονός είναι ότι τα άγρια πουλιά, από μόνα τους, ποτέ δεν θα συνεισφέρουν στην ανθρώπινη οικονομία. Μας τρώνε τα μύρτιλά μας... Τα πουλιά, που υπήρχαν πολύ πριν έρθουν οι άνθρωποι στην γη, είναι χρήσιμοι δείκτες της υγείας των ηθικών μας αξιών"... 

"Το τέλος του τέλους της γης" αποτελείται από δοκίμια, πολλά από τα οποία έχουν σαν θέμα τους τις επιπτώσεις του σύγχρονου τρόπου ζωής των ανθρώπινων κοινωνιών στον κόσμο των πτηνών, τα οποία προηγούνται του ανθρώπου στην γη κατά 150 εκατομμύρια χρόνια. Σήμερα, η αποψίλωση των δασών, τα παρασιτοκτόνα, η μόλυνση των υδάτων, η βιομηχανική αλιεία, η καταστροφή των βιοτόπων, το κυνήγι, τα πλαστικά και πολλά άλλα δεν εξυπηρετούν την επιβίωση του ανθρώπου, αλλά τον πλούτο και την εξουσία, την διασκέδαση και την απληστία του.

Έχουν δίκιο όσοι διαμαρτύρονται για τις ανεμογεννήτριες, που συνήθως τοποθετούνται στους διαδρόμους των εναέριων ρευμάτων τα οποία ακολουθούν συνήθως τα αποδημητικά πτηνά. Αυτά τα τεχνολογικά τέρατα δεν αφαιρούν μονάχα την ομορφιά από κάθε τοπίο, αλλά βιάζουν αιματηρά τη φύση, διαταράσσοντας τις εξαιρετικά λεπτές ισορροπίες του οικοσυστήματος, από τις οποίες εξαρτάται κάθε είδους ζωή (και η ανθρώπινη, εννοείται), αφού όλα είναι αλληλένδετα και αλληλοεξαρτώμενα.

"Οι αρχαίοι λαοί δεν ενδιαφέρονταν να εξερευνήσουν τη φύση μέσω πειραμάτων, να την υποδουλώσουν στις μηχανές και να την κατατροπώσουν με δόλο, χρησιμοποιώντας τις ίδιες της τις δυνάμεις. Αποστρέφονταν μάλιστα την επιδίωξη αυτή ως ασέβεια και αχρειότητα. Τα δάση και οι κρήνες, οι βράχοι και τα σπήλαια ήταν γι’ αυτούς γεμάτα ιερότητα. Από τις ψηλές βουνοκορφές ξεχύνονταν οι νεροποντές των θεών (γι’ αυτό οι άνθρωποι τις άφηναν απάτητες). Οι καταιγίδες και το χαλάζι ξέσπαγαν ως απειλή ή προμήνυμα για την έκβαση των μαχών. Όταν οι αρχαίοι Έλληνες γεφύρωναν έναν ποταμό, παρακαλούσαν την υδρόβια θεότητα να συγχωρέσει την πράξη τους και προσέφεραν σπονδές. Στην αρχαία Γερμανία, η βεβήλωση του δάσους εξιλεωνόταν με αιματοχυσία. Αφού όμως αποξενώθηκε από τα πλανητικά ρεύματα, ο σημερινός άνθρωπος βλέπει σε όλα αυτά μονάχα παιδικές προλήψεις", λέει ο Κλάγκες. 

"Οι Παριζιάνοι πιλοποιοί επεξεργάζονται κάθε χρόνο μέχρι και σαράντα χιλιάδες γλαρόνια και γλάρους", διαβάζουμε στο περιοδικό Le Cri de Paris. "Ένας Λονδρέζος έμπορος πούλησε τον περασμένο χρόνο τριάντα δύο χιλιάδες κολιμπρί, ογδόντα χιλιάδες θαλασσοπούλια , και οχτακόσιες χιλιάδες πτηνά διαφορετικών ειδών. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι, κάθε χρόνο, στον βωμό της γυναικείας μόδας θυσιάζονται περίπου τριακόσια εκατομμύρια πτηνά. Υπάρχουν χώρες που έχουν χάσει πλέον εντελώς ορισμένα είδη, τα οποία αποτελούσαν σήμα κατατεθέν συγκεκριμένων περιοχών. Προκειμένου τα φτερά και τα πούπουλα να διατηρήσουν τη στιλπνότητά τους, πρέπει να ξεπουπουλιάζουμε τα πτηνά ενόσω είναι ζωντανά και, ως εκ τούτου, το κυνήγι των άτυχων ζώων δεν γίνεται με τουφέκι αλλά με δίχτυ. Ο απάνθρωπος «κυνηγός» αφαιρεί τα φτερά από το σώμα των αιχμαλωτισμένων πτηνών, ενώ αυτά πρέπει να υπομείνουν τα μεγαλύτερα μαρτύρια πριν βρουν τον θάνατο μέσα σε ανυπόφορους σπασμούς"...

Για χιλιάδες χρόνια, οι αμερικανικοί βίσονες*** περιπλανιόντουσαν κατά εκατομμύρια στα βοσκοτόπια, αποτελώντας το αγαπημένο κυνήγι των Ινδιάνων. Μόλις όμως ο "πολιτισμένος" Ευρωπαίος πάτησε το πόδι του στη Βόρεια Αμερική, ξεκίνησε μια φρικιαστική και άσκοπη εξόντωση, με αποτέλεσμα σήμερα ο βίσονας να αποτελεί πλέον παρελθόν. 

Το ίδιο δράμα ξαναπαίζεται σήμερα στην Αφρική. Διαβάζουμε στο βιβλίο "Ο άνθρωπος και η γη": "Προκειμένου να προμηθεύσουμε την πολιτισμένη ανθρωπότητα με μπάλες μπιλιάρδου, κουμπιά, πολυτελείς χτένες και θήκες (καθώς και παρόμοια αντικείμενα... απίστευτης χρησιμότητας!) κατεργαζόμαστε ετησίως οχτακόσιους τόνους ελεφαντόδοντο, σύμφωνα με τους πρόσφατους υπολογισμούς του Παριζιάνου ερευνητή Τουρνιέ. Αυτό ισοδυναμεί με την εξολόθρευση πενήντα χιλιάδων ζώων. Σύμφωνα με τις νεότερες πληροφορίες, από τη στιγμή που το κράτος του Κονγκό παρέδωσε τον έλεγχο της περιοχής Λάντο, ένας αγγλικός κυνηγετικός σύλλογος περικύκλωσε και έσφαξε ένα κοπάδι οχτώ χιλιάδων ελεφάντων, συμπεριλαμβανομένων των θηλυκών και των μικρών τους".

"Στον ίδιο βαθμό εξολοθρεύονται ανηλεώς αντιλόπες, ρινόκεροι, άγρια άλογα, καγκουρό, καμηλοπαρδάλεις, στρουθοκάμηλοι, γκνου (στις τροπικές περιοχές), όπως και πολικές αρκούδες, πολικές αλεπούδες, θαλάσσιοι ίπποι και φώκιες (στις αρκτικές ζώνες). Η ανθρωπότητα έχει επιδοθεί σε ένα όργιο καταστροφής χωρίς προηγούμενο, ο «πολιτισμός» έχει κυριευτεί από μια αχαλίνωτη δολοφονική μανία, ενώ οι πόροι της γης κατασπαταλώνται από τις δηλητηριώδεις εμπνεύσεις του. Ιδού, λοιπόν, οι καρποί της προόδου"!

Εκατό χρόνια μετά την κραυγή του Λούντβιχ Κλάγκες, σε όλο τον κόσμο, έχουν πολλαπλασιαστεί οι άνθρωποι που κατανοούν ότι η ανθρώπινη ζωή βρίσκεται και υπάρχει σε αλληλεξάρτηση με όλες τις άλλες μορφές ζωής πάνω  στον πλανήτη. Οι άνθρωποι που διαμαρτύρονται αντιλαμβάνονται ότι η ομορφιά και η αρμονία είναι η έκφραση της ισορροπίας της φύσης, και ότι, αν αυτή η ισορροπία διαταραχτεί, η γη θα συνεχίσει να υπάρχει, όχι όμως απαραιτήτως και το ανθρώπινο είδος... Αντιλαμβάνονται επίσης ότι, ακόμη και αν οι άνθρωποι επιζήσουν, οι όροι διαβίωσης θα είναι πολύ δυσμενέστεροι έως αφόρητοι για αυτούς. Τόση αλαζονεία, τόση βαρβαρότητα, τόση μεγαλομανία... Ίσως γιατί ξεχνάμε πως ο άνθρωπος είναι μια λεπτομέρεια στο σύμπαν, με πολύ μικρή διάρκεια ζωής μέσα στα δισεκατομμύρια χρόνια.

"Μπορούμε τουλάχιστον να είμαστε βέβαιοι ότι το έδαφος, η δημιουργία των νεφών, οι υδάτινοι πόροι, το προστατευτικό κέλυφος των φυτών και η δραστηριότητα των ζώων διαμορφώνουν ένα Όλον, το οποίο αλληλεπιδρά και περιβάλλει τα μεμονωμένα όντα όπως μια κιβωτός, και βρίσκεται σε άρρηκτη σύνδεση με το κοσμικό γίγνεσθαι. Η μεγαλοπρεπής μονοτονία της ερήμου, η επιβλητικότητα της οροσειράς, η αποχαυνωτική θλίψη των χερσοτόπων, το μυστηριώδες πλέγμα του αλπικού δάσους, ο ρυθμικός παλμός θαλασσοδαρμένων ακτογραμμών, αποτελούν αναπόσπαστες συγχορδίες της μουσικής των πλανητών", γράφει ο Κλάγκες.

Σήμερα, αναπτύσσεται ένα παγκόσμιο κίνημα που θέτει ζητήματα σχετικά με αυτό το "Όλον" -από τη μείωση της παραγωγής διοξειδίου του άνθρακα, μέχρι την προστασία των μελισσών και των πουλιών... Ο Τζόναθαν Φράνζεν έχει ιδιαίτερη αγάπη για τα πουλιά. Αναφέρεται στη ζημιά που κάνουν οι πετρελαιοκηλίδες [π.χ. η κηλίδα του Exxon Valdez στην Αλάσκα που σκότωσε βασανιστικά εκατοντάδες χιλιάδες πουλιά το 1989], και τα παραγάδια και απλάδια της βιομηχανικής αλιείας, που παγιδεύουν δεκάδες χιλιάδες θαλασσοπούλια -μειώνοντας επίσης και τους πληθυσμούς  των ψαριών, σε σημείο που εκατομμύρια πουλιά στερούνται την αναγκαία τροφή τους. 

Ο Τζόναθαν Φράνζεν περιγράφει επίσης την καταστροφή που συντελέστηκε εξ αιτίας των τρωκτικών που μεταφέρθηκαν ακόμα και στα πιο απομονωμένα νησιά με τα πλοία των "πολιτισμένων". Για να εξοντώσουν τα ποντίκια, οι Ευρωπαίοι έφεραν γάτες, οι οποίες όμως άρχισαν να εξοντώνουν και τα πουλιά. Ύστερα, άρχισαν να ρίχνουν φόλες για να εξολοθρεύσουν τις γάτες, οι οποίες πλέον (μαζί με τα ποντίκια) καταβρόχθιζαν τους νεοσσούς, οδηγώντας τα πουλιά στην εξαφάνιση: "Τα ποντίκια ήρθαν στη Νήσο Μαριόν**** με φαλαινοθηρικά και με σκάφη που κυνηγούσαν τις φώκιες, τον δέκατο ένατο αιώνα. Στη δεκαετία του 1940, η κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής εισήγαγε γάτες προκειμένου να τα ελέγξει. Οι γάτες δεν άργησαν να γίνουν άγριες, αντί όμως να σκοτώνουν τα ποντίκια, άρχισαν να αποδεκατίζουν τα μικρότερα  θαλασσοπούλια που φώλιαζαν στο νησιά. Τα ποντίκια ξέρουν ακριβώς τι εστί γάτα, τα θαλασσοπούλια όμως δεν ξέρουν να προστατευτούν από της κινδύνους της στεργιάς... Έτσι, ένα Άλμπατρος Τριστάνο, που ζυγίζει δέκα κιλά, δεν μπορεί να σταματήσει ένα ποντίκι είκοσι οχτώ γραμμαρίων από το να φάει το μικρό του"...

Οι άνθρωποι, και δη οι "πολιτισμένοι" Ευρωπαίοι και Αμερικανοί, διατάραξαν και συνεχίζουν να διαταράσσουν με αυξημένο ρυθμό τον γήινο οργανισμό -από απληστία, μόδα και εξουσιομανία. Γι’ αυτό είναι επιτακτικά αναγκαίο να αντιληφθεί κανείς ότι ο αχόρταγος καπιταλισμός δεν εκμεταλλεύεται μόνο τους ανθρώπους αλλά απειλεί με εξαφάνιση όλες τις μορφές ζωής που υπάρχουν στην γη. Και ότι, τελικά, πρόοδος σε λάθος βάση σημαίνει αφανισμό.

"Πάνω από 500 είδη ζώων είναι στo χείλος της εξαφάνισης και μέσα στην επόμενη εικοσαετία θα χαθούν για πάντα. Συγκριτικά, τόσα είναι τα είδη που χάθηκαν στη διάρκεια του τελευταίου αιώνα. Χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση, μια τέτοια εξαφάνιση θα χρειάζονταν χιλιάδες χρόνια, σύμφωνα με τους επιστήμονες", γράφει ο Damian Carrington στην εφημερίδα Guardian.

"Μέχρι στιγμής, οι ακαλλιέργητοι, αναίσθητοι, κακόγουστοι, αδιάφοροι και δούλοι της εξουσίας (πολιτικοί και παρατρεχάμενοι) σπρώχνουν κάθε είδος ζωής στην τελική καταστροφή, στρώνοντας το δρόμο με χάντρες, ψεύδη, φόβο και θεάματα"... έγραφε ο Στέλιος Ελληνιάδης, τον Ιούνιο του 2020, στο Περίπτερο Ιδεών. Σήμερα, πέντε χρόνια μετά, τα πράγματα φαίνονται ακόμα χειρότερα. 

Πηγή: Το μήνυμα του 2020: Πού πας, ρε μεγάλε;  /  Ακούστε το ηχητικό της παρουσίασης του βιβλίου του Λούντβιχ Κλάγκες "Ο άνθρωπος και η γη", από τον Στέλιο Ελληνιάδη, εδώ: https://on.soundcloud.com/u8T5uLt8gVDS9jpP6  / Ακούστε και για τα 2 βιβλία εδώ: https://soundcloud.com/user-61902808/defipart1 -- https://soundcloud.com/user-61902808/defipart2 [Fb 1 και 2] 

*Ludwig Klages (1872 - 1956) [βλ. και bookpress.gr/kritikes] 

**Jonathan Franzen [βλ. και bookpress.gr/kritikes] -- biblionet 

***dasarxeio1, dasarxeio2, BBC, LIFO 

****Βλ. ΤΑ ΝΕΑ, ROSA, The Mouse-Free Marion Project και THE Sun

Πέτρος Γαϊτάνος: η ΑΜΜΟΣ επιστρέφει

 

Ένα προσωπικό σημείωμα του Πέτρου Γαϊτάνου, αφιερωμένο στην Μαριανίνα Κριεζή 

Η ΑΜΜΟΣ εμφανίστηκε στον εκδοτικό χώρο τον περασμένο αιώνα, το μακρινό όπως φαντάζει σήμερα 1982, από το διαμέρισμα που έμενα στην οδό Αρχελάου στο Παγκράτι, που πουλήθηκε αργότερα για να χρηματοδοτήσει τις εκδοτικές ανάγκες. Ο νέος εκδοτικός απέκτησε πολύ γρήγορα ένα κακάσχημο αυτοκίνητο μάρκας PONY -προϊόν της πρώτης ελληνικής προσπάθειας για δημιουργία αυτοκινητοβιομηχανίας- για τις ανάγκες της διανομής, και έναν υπολογιστή APPLE MACINTOSH για τις ανάγκες του σχεδιασμού των  βιβλίων. Είχε πιαστεί, θυμάμαι, το χέρι μου να του μπαινοβγάζω δισκέτες μπας και τρέξει τα "βαρειά" εκδοτικά προγράμματα…!

Στην δυναμική της μεταδικτατορικής περιόδου, κυριαρχούσε η αναγκαιότητα ανανέωσης, εκσυγχρονισμού και εξωστρέφειας, και σε αυτήν είχαν ανταποκριθεί αρκετοί νέοι εκδότες, αλλά ήταν όλοι του «μεγαλίστικου». Το παιδικό είχε μείνει στάσιμο στην ηρωική εποχή των προπατόρων, με έντονο τον διδακτισμό και την υπεραπλούστευση, τόσο στο περιεχόμενο όσο και στην αισθητική -με λίγες εξαιρετικά φωτεινές εξαιρέσεις, τόσο εκδοτών όσο και συγγραφέων. Αυτό το κενό προσπάθησε να καλύψει η ΑΜΜΟΣ με το πρώτο της ξεκίνημα και, μετά από τόσα χρόνια, μου λένε πως το κατάφερε…

Η αλήθεια είναι πως βγάλαμε τολμηρά για την εποχή -ακόμη και για σήμερα- βιβλία. Και δεν αναφέρομαι τόσο στον Σποτ, τον Μπακακούλη, τον Σοκολάκη με την Ζαχαρούλα, την Φρικαντέλα -που μετά την ΑΜΜΟ βρήκαν άλλα σπίτια και συνεχίζουν μέχρι σήμερα την επιτυχημένη τους πορεία. Αναφέρομαι στις ποιητικές εικόνες της νεαρής τότε Λίζμπεθ Ζβέργκερ που πήρε αργότερα το Βραβείο Άντερσεν, στα Παιδικά Τραγούδια του Κρίστιαν Μόργκενστερν * -υπερρεαλιστή ποιητή του περασμένου αιώνα- στην "Ζωή ενός Θεάτρου σαν Παραμύθι" της Ελένης Καλλία, στην σειρά "Μια Κυριακή με..." τον Ρέμπραντ" και άλλους μεγάλους καλλιτέχνες, όπως ο Τσάπλιν και ο Πικάσο, και σε πολλά ακόμα...

Ο κύκλος των νέων ανθρώπων που αποτέλεσαν την ΑΜΜΟ, όσοι και όσες της έδωσαν ζωή και υπόσταση, ολοένα και μεγάλωνε μαζί με το κέφι, τα όνειρα, την ευθύνη και την πολλή δουλειά.

Είκοσι χρόνια αργότερα, το παιδικό βιβλίο είχε αναβαθμιστεί αισθητικά, χωρίς αυτό να βρίσκει πάντα αντίκρυσμα στο περιεχόμενο. Ο εκδοτικός αγώνας άρχισε να μεταβάλλεται και -από αντοχή- έγινε ταχύτητα. Η ΑΜΜΟΣ δεν μπορούσε και δεν ήθελε ν' ακολουθήσει αυτή την κούρσα -που είχε σαν συνέπεια να σκάσουν και μερικά μεγάλα κανόνια στο χώρο που μας επηρέασαν οικονομικά. 

Αλλά είχαν προστεθεί και άλλες, μεγαλύτερες δυσκολίες. Αναφέρω -ενδεικτικά και μόνο- την σαρωτική δογματική και άκριτη κυριαρχία μιας "politically correct" αντίληψης που στην αρχική της φάση λειτουργούσε ισοπεδωτικά. Κυρίως όμως μια γενικευμένη αίσθηση -αόριστη σε πολλούς, σαφή σε άλλους- ότι βαδίζουμε μετέωροι στο κόσμο, ανάμεσα σε έναν ξεθωριασμένο παλιό κόσμο που φεύγει κι έναν απροσδιόριστο που αχνοφαίνεται μα καθυστερεί να φτάσει.

Το γύρισμα του αιώνα έφερε μια διάχυτη αβεβαιότητα, ανασφάλεια κι αμηχανία: Αν ήμασταν εκδότες του "μεγαλίστικου", θα βρίσκαμε τον τρόπο να συνεχίσουμε, συμβάλλοντας στον διάλογο ανάμεσα σε πολλά κι' ενδιαφέροντα ρεύματα σκέψης που αναπτύσσονταν τότε.  Στο παιδικό όμως; Πώς να κατευθύνει η αβεβαιότητα την πράξη, και πώς να συνυπάρχει η αμηχανία με την ευθύνη; Δεν ξέρω αν η οδυνηρή και δύσκολη απόφαση της διακοπής λειτουργίας της ΑΜΜΟΥ ήταν καλή ή κακή, σωστή ή λαθεμένη… Ξέρω πως ήταν έντιμη…

Απομακρύνθηκα από τις εκδόσεις αλλά παρέμεινα σε έναν ευρύτερο χώρο ανάπτυξης περιεχομένου και επικοινωνίας, συνεργαζόμενος με ένα Ινστιτούτο του εξωτερικού για την δημιουργία μεγάλων εκθέσεων τέχνης και την περιοδεία τους στην ευρωπαϊκή μουσεία. Και καθώς η τέχνη διυλίζει το παρόν και ανιχνεύει -πρώτη αυτή- το μέλλον, μου έδωσε η δουλειά αυτή πολλά μαθήματα, τροφοδότησε σκέψεις, φώτισε σκοτεινές πλευρές και πρόσφερε απαντήσεις σε δύσκολα ερωτήματα. Αυτός ο κύκλος έκλεισε με τον COVID, που σαν το βλέμμα της Μέδουσας πάγωσε τον χρόνο, γιγαντώνοντας το παρόν, το εδώ και τώρα…

Το 2023, ο κύβος ερρίφθη, η ΑΜΜΟΣ συνεχίζει, και είμαστε ξανά μαζί! Το εκδοτικό τοπίο έχει αλλάξει, και είναι πολλοί σήμερα οι μικροί και οι μεγαλύτεροι εκδότες που κάνουν εξαιρετική δουλειά. Ξανά μαζί λοιπόν, παλιοί και νέοι συνάδελφοι! Έίναι πολλοί οι συγγραφείς και οι εικονογράφοι που έχουν ανανεώσει τον χώρο, οι ξεχωριστοί βιβλιοπώλες κι' εκπαιδευτικοί, οι κάτοχοι σάιτ για τα παιδιά, οι bloggers, όσοι ασχολούνται με το παιδί και τους νέους γονείς… Ξανά μαζί, λοιπόν, παλιοί και νέοι συνεργάτες και συνοδοιπόροι.

Οι παλιοί μας αναγνώστες είναι σήμερα νέοι γονείς. Τότε που ήταν παιδιά, η ΑΜΜΟΣ είχε ως σταθερό ζητούμενο την ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας. Στα χρόνια που πέρασαν όμως, η  ξεπέρασε την φαντασία και η δημιουργικότητα έχει βρει πολλούς δρόμους έκφρασης σε όλους τους τομείς. Σήμερα, έχουν μετατοπιστεί τα ζητούμενα. Απαραίτητα, πιστεύουμε, εφόδια ζωής είναι η ανάπτυξη της κριτικής ματιάς και σκέψης, η όξυνση της παρατηρητικότητας και της περιέργειας και, σιγά σιγά, η διαμόρφωση των κριτηρίων που θα στηρίξουν τις αυριανές προσωπικές επιλογές, από τα μικρότερα στα μεγαλύτερα. Τώρα που προσφέρονται ένα σωρό έτοιμες απαντήσεις, από όλους και για όλα, αποκτούν ξεχωριστή βαρύτητα και σημασία οι ερωτήσεις. Αυτά θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μαζί σας, για να γίνει το παιδικό βιβλίο οικογενειακή υπόθεση.

Αυτά, αλλά όχι μόνο… Ο ψηφιακός κόσμος είναι εδώ, κομμάτι της ζωής όλων, μικρών και μεγάλων. Και αν δεν θέλουμε να μας εντάξει στην δική του πλασματική πραγματικότητα, ας τον εντάξουμε πρώτοι εμείς, με τους δικούς μας όρους, στην δική μας αληθινή ζωή, χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Η ΑΜΜΟΣ ετοιμάζει και σε αυτόν τον τομέα τις προτάσεις της, το δικό της ψηφιακό περιεχόμενο, δίπλα και μαζί με τα βιβλία, δίπλα και μαζί με τα παιδιά και τους γονείς τους.

Αυτήν την αντίληψη θελήσαμε να εκφράσουμε και με το νέο λογότυπο της ΑΜΜΟΥ, που δεν είναι το κλασικό σήμα μιας εκδοτικής εταιρείας. Είναι, κυριολεκτικά, η υπογραφή της ομάδας που δίνει πνοή στο εγχείρημα, που δίνει στην ΑΜΜΟ τα χαρακτηριστικά ενός ζωντανού οργανισμού. Με αυτή την υπογραφή επισφραγίζουμε τη συμφωνία μεταξύ μας και δεσμευόμαστε σε αυτήν, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για όσα προτείνουμε σε εσάς και τα παιδιά σας. 

Πέτρος Γαϊτάνος

Εκδόσεις Άμμος

Φειδίου 18Α, Αθήνα 10678

Τ. 211 0016 331-2

Ε. hello@ammoskids.gr

Fb, Instagram, YouTube 

Πηγή:  https://ammoskids.gr/naughty-bulletin/blog/i-ammos-epistrefi/ -- https://ammoskids.gr/author/p-gaitanosammoskids-gr/ [Hyperlinks by Gatouiti]

athinorama.gr/child

* [Βλ. goodreads, Ο φράχτης και Νανούρισμα]