Απαξιώνοντας το επάγγελμα του αγρότη

 

"

Μια κοινωνία όπου ο ψαράς θα γράφει ποιήματα και ο ποιητής θα ψαρεύει" είναι όραμα κάποιων "ρομαντικών", συνδέεται όμως περισσότερο με τον Θάνο Μικρούτσικο, ο οποίος χρησιμοποιούσε αυτή τη φράση για να περιγράψει ένα ιδανικό κόσμο, όπου τα όρια μεταξύ των κοινωνικών ρόλων επαναπροσδιορίζονται, επιτρέποντας τον συνδυασμό της πνευματικής εξέλιξης με την χειρονακτική εργασία και την σύνδεση των ανθρώπων με την φύση. 

Με αφορμή τις τελευταίες κινητοποιήσεις των αγροτών και τις αναζητήσεις μου σχετικά με την μαζική σφαγή των αμνών, έπεσα πάνω σ' ένα άρθρο του καθηγητή Γιώργου Χριστοδουλόπουλου, που βρήκα δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα "Κτηνιατρικά Νέα" (με τίτλο "Επάγγελμα αγρότης"* και ημερομηνία 26/02/2019), στο οποίο αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: 

Η Νέα Ζηλανδία είναι ένα από τα ανεπτυγμένα κράτη που εξασφαλίζουν υψηλό βιοτικό επίπεδο στους πολίτες τους. Αυτό επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της αγροκτηνοτροφίας. Εκεί, η κοινή γνώμη τιμά τους αγρότες ως θεμελιώδη παράγοντα της οικονομίας, και η εκτίμηση αυτή επιστρέφεται στην κοινωνία με την υπεροχή των νεοζηλανδικών αγροτικών προϊόντων σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αντιθέτως, στην Ελλάδα, η προοπτική να γίνεις γεωργός ή κτηνοτρόφος παρουσιάζεται ως τιμωρία. Οι Έλληνες αγρότες, ως γονείς, επιθυμούν και προτρέπουν τα παιδιά τους "να μάθουν γράμματα", για να ξεφύγουν από τη δουλειά της υπαίθρου. Η απειλή "αν δε μάθεις γράμματα, θα γίνεις τσοπάνης" ακούγεται ακόμα. Με τέτοιες νοοτροπίες, ακόμα και παιδιά αγροτικών οικογενειών ανατρέφονται να γίνουν αστοί. 

Ίσως αυτό συμβαίνει γιατί, στην Ελλάδα, ο αγρότης δεν είναι απόγονος γαιοκτημόνων του Μεσαίωνα, όπως συμβαίνει με συναδέλφους του της δυτικής Ευρώπης, αλλά κατάγεται από ξωμάχους, μεροκαματιάρηδες, εργάτες γης. Στις περισσότερες μάλιστα περιπτώσεις, έγινε αγρότης γιατί δεν είχε καμία ευκαιρία να γίνει ο,τιδήποτε άλλο. Έτσι λοιπόν, στη χώρα μας, η απαξίωση του αγροτικού επαγγέλματος έχει σύνθετη κοινωνικοοικονομική αιτιολογία, όπου φτωχό εισόδημα, αβεβαιότητα, χειρωνακτική εργασία, έκθεση σε συχνά σκληρές καιρικές συνθήκες, και χαμηλό μορφωτικό επίπεδο αλληλοδιαπλέκονται. 

"Κλειδί για να βγούμε από αυτό το αδιέξοδο πρέπει να είναι η σύνδεση μόρφωσης και αγροτικού  επαγγέλματος", επισημαίνει ο αρθρογράφος. Τα πρώτα δέκα χρόνια της ζωής του παιδιού είναι καθοριστικά για τον επαγγελματικό προσανατολισμό του. Τα σημερινά σχολικά βιβλία όμως, δημιουργούν καταναλωτές και όχι παραγωγούς. Στα σημερινά αναγνωστικά του δημοτικού σχολείου, όπου κι' αν γίνεται κάποια έμμεση αναφορά σε αγροτικά ζώα ή προϊόντα, ο ήρωας της ιστορίας είναι ή περιηγητής ή φιλόζωος με την αστική έννοια. Τρύγο, θέρος, όργωμα, άρμεγμα δεν θα βρεις πουθενά. Στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, δεν υπάρχουν καν εικόνες που να δείχνουν γεωργούς, κτηνοτρόφους, χωράφια, στάβλους ή καλλιέργειες. Το επάγγελμα του κτηνοτρόφου αναφέρεται πρώτη φορά στο αναγνωστικό της δευτέρας, με τον μύθο του "ψεύτη βοσκού". 

Η Ελληνική Πολιτεία θα μπορούσε (και θα έπρεπε) να αποκαταστήσει την εκτίμηση του κόσμου απέναντι στο αγροτικό επάγγελμα, όμως δεν το έκανε ποτέ, αντιθέτως μάλιστα άφησε τον αγροτικό πληθυσμό να μειώνεται, ακολουθώντας την επιταγή της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την δεκαετία του ’80. 

Αντιθέτως, στην Αγγλία, τα παιδιά των αγροτικών οικογενειών παίρνουν επιπλέον μόρια για την εισαγωγή τους σε Γεωτεχνικές σχολές.** Έτσι, οι σχολές τροφοδοτούνται με φοιτητές που έχουν εμπειρία στο αντικείμενο των σπουδών τους και, παράλληλα, όσοι από αυτούς δραστηριοποιηθούν ως αγρότες ανεβάζουν το μορφωτικό επίπεδο του κλάδου. 

Στην Γαλλία, για την έγκριση δανείων αγροτικών επιχειρήσεων λαμβάνεται υπόψη αν ο νέος αγρότης είναι πτυχιούχος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ υπάρχουν ειδικά τμήματα τεχνολογικών πανεπιστημιακών σχολών ειδικά για αγρότες. 

Η αναμόρφωση λανθασμένων κοινωνικών στερεοτύπων απαιτεί ουσιαστικές παρεμβάσεις, και το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει και μπορεί να βοηθήσει. Η αναβάθμιση του μορφωτικού επιπέδου των αγροτών θα μπορούσε να συμβάλει όχι μόνο στην βελτίωση της ποιότητας της δικής τους (και της δικής μας) ζωής, αλλά και στην ευζωία των ζώων ("παραγωγικά", εργασίας, "άγρια", ποιμενικά σκυλιά). Βλέπουμε λοιπόν ότι, η απαξίωση της μάνας που μας θρέφει δεν είναι μόνο θέμα παιδείας, αλλά και πολιτικών επιλογών**. 

* https://ktiniatrikanea.com/epaggelma-agrotis/ 

** γεωπόνοι, δασολόγοι, κτηνίατροι, γεωλόγοι, ιχθυολόγοι, μελισσοκόμοι κλπ

***Οι δύο τελευταίες πρότασεις δεν υπήρχαν στο άρθρο, είναι προσθήκη δική μου. Πέρα όμως από το νοιάξιμο για τα ζώα, σκέφτηκα και κάτι ακόμα: όλοι έχουμε συναντήσει απλούς ανθρώπους (αγρότες και όχι μόνο) χωρίς ακαδημαϊκή μόρφωση αλλά με μεγάλη σοφία και καλοσύνη. Δυστυχώς, συχνή είναι και η αντίθετη περίπτωση, όπου άνθρωποι με μεγάλη ακαδημαϊκή εξειδίκευση δεν διαθέτουν όχι μόνο σοφία αλλά ούτε ίχνος συμπόνοιας και κοινού νου. Όταν μάλιστα οι άνθρωποι αυτοί κατέχουν και θέσεις εξουσίας, μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα επικίνδυνοι, πιο επικίνδυνοι και από εκείνους που δεν διαθέτουν απολύτως τίποτα. 

Σχετικός σύνδεσμος: Αγροτική Εκπαίδευση στην Ελλάδα και την Ευρώπη