Απαντήσεις σε τέσσερα κρίσιμα ερωτήματα για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων

Ο καθηγητής Γιώργος Χριστοδουλόπουλος απαντά στην εφημερίδα ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ και την Δανάη Αλεξάκη.

1. Η κυβέρ­νηση επι­κα­λείται την απου­σία εγκε­κρι­μένου εμβο­λίου για την ευλο­γιά, ενώ οι κτη­νο­τρόφοι επι­μένουν να ζητούν εμβο­λια­σμό. Τι ισχύει τελικά;

Από την αρχή της εμφάνι­σης του προ­βλήμα­τος έχω δημόσια και ξεκάθαρα ταχθεί υπέρ του εμβο­λια­σμού. Πιστεύω στα­θερά ότι, με τα δεδο­μένα της σημε­ρι­νής δια­σπο­ράς του νοσήμα­τος, η επι­δη­μία δεν μπο­ρεί να ελεγ­χθεί απο­τε­λε­σμα­τικά, παρά μόνο με την εφαρ­μογή εμβο­λια­σμού. Η άποψη υπέρ του εμβο­λια­σμού δεν είναι ούτε "αιρε­τική" ούτε ‘"αντιε­πι­στη­μο­νική", όπως επι­χει­ρεί να αφήσει να εννοη­θεί η πολι­τική ηγε­σία του υπουρ­γείου, η οποία προ­σπα­θεί να παρου­σιάσει την άρνηση του εμβο­λια­σμού ως δήθεν "άποψη της επι­στήμης". 

Τον εμβο­λια­σμό θα συστήσει κάθε κτη­νία­τρος με γνώ­σεις πλη­θυ­σμια­κής κτη­νια­τρι­κής και παθο­λο­γίας παρα­γω­γι­κών ζώων. Άλλω­στε, εμβο­λια­σμοί εφαρ­μόστη­καν σε όλες τις προη­γούμε­νες επι­δη­μίες ευλο­γιάς στη χώρα μας: στη μεγάλη επι­δη­μία του 1972-1975 αλλά και στις μικρότε­ρης έκτα­σης εστίες έως και το 1988. Επι­πλέον, εμβο­λια­σμό υιο­θέτησε πρόσφατα και η Γαλ­λία για τον έλεγχο της οζώ­δους δερ­μα­τίτι­δας των βοο­ει­δών, μιας νόσου απο­λύτως αντίστοι­χης με την ευλο­γιά των προ­βάτων.

Θα ήθελα να τονίσω ότι ισχυ­ρι­σμοί που δια­τυ­πώ­νο­νται από την κυβερ­νη­τική πλευρά, όπως ότι τα εμβόλια "δια­σπείρουν τη νόσο" ή ότι "θα την κατα­στήσουν ενδη­μική", είναι επι­στη­μο­νι­κώς εσφαλ­μένοι. Οι απόψεις αυτές καταρ­ρίπτο­νται άμεσα από ισχυρή και τεκμη­ρι­ω­μένη διε­θνή βιβλιο­γρα­φία. Να πάμε και στο θέμα "εγκε­κρι­μένο" ή όχι εμβόλιο. Η κυβέρ­νηση το επα­να­λαμ­βάνει διαρ­κώς. Η ανα­φορά αυτή λει­τουρ­γεί απο­προ­σα­να­το­λι­στικά. Εμβόλια για την ευλο­γιά των προ­βάτων δεν έχουν αδειο­δο­τη­θεί σε επίπεδο Ε.Ε., διότι η νόσος θεω­ρείται εξω­τική για τις περισ­σότε­ρες ευρω­παϊκές χώρες. Κρούσματα ευλο­γιάς σε χώρες της βορειο­δυ­τι­κής Ευρώ­πης δεν έχουν κατα­γρα­φεί μετά το1860. 

Όμως, παρόλο που δεν υπάρ­χει αδειο­δο­τη­μένο εμβόλιο ευλο­γιάς σε επίπεδο Ε.Ε., υφίστα­ται σαφές νομικό πλαίσιο, που επι­τρέπει τη χρήση μη αδειο­δο­τη­μένων σκευ­α­σμάτων. Ο Ευρω­παϊκός Κανο­νι­σμός (Ε.Ε.) 2019/6 και συγκε­κρι­μένα το άρθρο 110(2) παρέχει τη δυνα­τότητα σε κάθε κράτος-μέλος να επι­τρέψει τη χρήση εμβο­λίου το οποίο δεν έχει λάβει άδεια κυκλο­φο­ρίας εντός της Ένω­σης. Ουσια­στικά, η έκτα­κτη αυτή αδειο­δότηση είναι απο­λύτως επι­τρε­πτή από την Ευρω­παϊκή Ένωση, και απο­τε­λεί απο­κλει­στικά ζήτημα πολι­τι­κής βούλη­σης της εκάστοτε κυβέρ­νη­σης. Η δια­δι­κα­σία αυτή έχει χρη­σι­μο­ποι­η­θεί επα­νει­λημ­μένα εντός της Ε.Ε. και ακρι­βώς αυτή ακο­λούθησε πρόσφατα, τον Αύγου­στο του 2025, και η Γαλ­λία.

2. Ο αρμόδιος υπουρ­γός και η ΕΕΕΔΕΕ υπο­στη­ρίζουν ότι ακόμη και με εμβο­λια­σμό δεν απο­φεύγε­ται η θανάτωση ζώων, λόγω της απου­σίας της μεθόδου DIVA που δεν επι­τρέπει διάκριση εμβο­λια­σμένων και νοσούντων. Ποιο είναι το σχόλιό σας;

Στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1980, η Ελλάδα αντι­με­τώ­πισε σοβαρή κρίση με τον μελι­ταίο πυρετό στα πρόβατα, όταν η Ε.Ε. ειση­γούνταν εκτε­τα­μένες θανα­τώ­σεις μολυ­σμένων κοπα­διών. Τότε, θανα­τώ­θη­καν περίπου 200.000 πρόβατα. Έγκαιρα, όμως, το υπουρ­γείο Γεωρ­γίας, αξιο­ποι­ώ­ντας την επι­στη­μο­νική επάρ­κεια των κτη­νια­τρι­κών του υπη­ρε­σιών, επέλεξε να δια­πραγ­μα­τευ­θεί. Ο κτη­νία­τρος Ανα­στάσιος Μηνάς έθεσε στις Βρυ­ξέλ­λες το βασικό επι­χείρημα ότι προ­έχει η διάσωση της ελλη­νι­κής προ­βα­το­τρο­φίας, ζητώ­ντας την εφαρ­μογή εμβο­λια­σμού, αντί των μαζι­κών θανα­τώ­σεων, πρόταση που έγινε τελικά απο­δε­κτή. Ανα­φέρω το παράδειγμα, διότι σήμερα παρα­τη­ρείται μια εντε­λώς δια­φο­ρε­τική στάση. Η κυβέρ­νηση φαίνε­ται να υιο­θε­τεί άκριτα τις πιο αυστη­ρές και τιμω­ρη­τι­κές δια­τάξεις, οδη­γώ­ντας σε εκτε­τα­μένες θανα­τώ­σεις. 

Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν εφαρ­μο­στεί το πρω­τόκολλο που περι­γράφει ο κ. υπουρ­γός, ο εμβο­λια­σμός θα περιο­ρίσει τη μετάδοση της νόσου και, συνε­πώς, θα μει­ώ­σει και τον αρι­θμό των θανα­τώ­σεων. Αυτό είναι αδιαμ­φι­σβήτητο από επι­δη­μιο­λο­γι­κής απόψεως. Ωστόσο, προ­σω­πικά θα επέμενα στην αξιο­ποίηση του άρθρου 12, παράγρα­φος 4(β) του ισχύο­ντος Κανο­νι­σμού (Ε.Ε.) 2020/687, το οποίο προ­βλέπει ότι, σε περι­πτώ­σεις επείγο­ντος εμβο­λια­σμού σε εκτροφή με κρούσματα, μπο­ρεί να ανα­στα­λεί η θανάτωση των υγιών ζώων. Θα βασι­ζόμουν σε αυτή τη διάταξη και, εξη­γώ­ντας ότι στην προ­κει­μένη περίπτωση πρόκει­ται για λοι­μώ­δες νόσημα που απο­δε­δειγ­μένα δεν δημιουρ­γεί χρόνιους φορείς, θα ζητούσα να θανα­τώ­νο­νται μόνο τα κλι­νικά ασθενή ζώα, ενώ το υπόλοιπο κοπάδι να τίθε­ται σε αυστηρή καρα­ντίνα. 

Σε ό,τι αφορά τα λεγόμενα εμβόλια DIVA (Differentiation of Infected from Vaccinated Animals), είναι εκείνα που προ­κα­λούν ανο­σο­λο­γική απάντηση δια­φο­ρε­τική από εκείνη της φυσι­κής λοίμω­ξης, επι­τρέπο­ντας τη διάκριση μεταξύ εμβο­λια­σμένων και νοση­σάντων ζώων. Στην περίπτωση της ευλο­γιάς των προ­βάτων, δεν υπάρ­χουν εμβόλια DIVA. Ωστόσο, η απου­σία τους δεν έχει τη βαρύτητα που επι­χει­ρείται να της απο­δο­θεί, διότι στην ευλο­γιά των προ­βάτων δεν υπάρ­χουν χρόνιοι φορείς. Συνε­πώς, η ανίχνευση αντι­σω­μάτων σε ένα κλι­νικά υγιές ζώο δεν συνε­πάγε­ται καμία επι­δη­μιο­λο­γική απειλή ούτε κίν­δυνο περαι­τέρω μετάδο­σης της νόσου.

3. Ποιος εκτι­μάτε ότι είναι πλέον ο πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κός τρόπος για την εκρίζωση της νόσου;

Υπάρ­χουν σαφώς καθο­ρι­σμένες στρα­τη­γι­κές εμβο­λια­σμού για την ευλο­γιά των προ­βάτων, οι οποίες στο­χεύουν στη βραχυ-μεσο­πρόθε­σμη εκρίζωση της νόσου. Μία τέτοια στρα­τη­γική θα έπρεπε να έχει εφαρ­μο­στεί ήδη από τον Οκτώ­βριο του 2024, όταν η επι­δη­μία είχε πλέον ξεφύγει από τα γεω­γρα­φικά όρια της Θράκης. Βασικό στοι­χείο αυτών των στρα­τη­γι­κών απο­τε­λεί ο υπο­χρε­ω­τι­κός εμβο­λια­σμός όλων των ζώων στις εκτρο­φές που βρίσκο­νται σε ακτίνα τριών χιλιο­μέτρων από κάθε επι­βε­βαι­ω­μένο κρούσμα, ενώ παράλ­ληλα, σε ακτίνα δέκα χιλιο­μέτρων, προ­βλέπε­ται αυστηρή απα­γόρευση κάθε μετα­κίνη­σης ζώων εκτός της συγκε­κρι­μένης ζώνης. Πρόκει­ται για μέτρα διε­θνώς τεκμη­ρι­ω­μένα, τα οποία εφαρ­μόζο­νται δια­χρο­νικά στον έλεγχο νοση­μάτων αυτής της κατη­γο­ρίας. 

Ήδη από τον Οκτώ­βριο του 2025 είχα δημόσια υπο­στη­ρίξει ότι μια τέτοια στρα­τη­γική, με εμβο­λια­σμό στις λεγόμε­νες ‘‘ζώνες προ­στα­σίας’’, θα έπρεπε είχε ξεκι­νήσει να εφαρ­μόζεται κατά τη φετινή χει­με­ρινή περίοδο, όπου ανα­με­νόταν ύφεση των κρου­σμάτων, και θα έδινε τη δυνα­τότητα στις δρα­μα­τικά υπο­στε­λε­χω­μένες κτη­νια­τρι­κές υπη­ρε­σίες να αντα­πο­κρι­θούν επι­χει­ρη­σιακά στο έργο του εμβο­λια­σμού. Υπάρ­χει πλέον ο σοβα­ρός φόβος ότι, εάν φτάσουμε στο ανα­με­νόμενο αυξη­μένο κύμα κρου­σμάτων την άνοιξη, χωρίς να έχει προη­γη­θεί η εφαρ­μογή μιας τέτοιας στρα­τη­γι­κής, το παράθυρο ευκαι­ρίας θα έχει χαθεί. Σε αυτή την περίπτωση, οι συνέπειες για την ελλη­νική προ­βα­το­τρο­φία ενδέχε­ται να είναι ιδιαίτερα σοβα­ρές και δύσκολα ανα­στρέψι­μες.

4. Αν επι­τευ­χθεί η ανα­χαίτιση της ευλο­γιάς, πώς θα πρέπει να δομη­θεί ο σχε­δια­σμός για την ανα­σύσταση του ζωι­κού κεφα­λαίου;

Κατ’ αρχάς η κυβέρ­νηση δεν συζητά την ανα­σύσταση του ζωι­κού κεφα­λαίου με την απλή ανα­χαίτιση της ευλο­γιάς, αλλά μόνο μετά την πλήρη εκρίζωσή της και εφόσον δεν κατα­γρα­φεί νέο κρούσμα για του­λάχι­στον τρεις μήνες. Η ανα­σύσταση των προ­βα­το­τρο­φι­κών εκμε­ταλ­λεύσεων απο­τε­λεί αυτο­νό­ητη απαίτηση, τόσο για τον κτη­νο­τρο­φικό κόσμο όσο και για την επι­σι­τι­στική ασφάλεια της χώρας. Το πώς ακρι­βώς θα υλο­ποι­η­θεί η ανα­σύσταση συν­δέε­ται άμεσα με τους οικο­νο­μι­κούς πόρους που θα δια­τε­θούν και αυτό είναι ένα ζήτημα στο οποίο η κυβέρ­νηση οφείλει να απα­ντήσει με σαφήνεια. Βέβαια, τίθε­ται το κρίσιμο ερώ­τημα της προ­έλευ­σης των ζώων ανα­σύστα­σης. Υπάρ­χει πραγ­μα­τική δυνα­τότητα αντι­κα­τάστα­σης από ελλη­νι­κές εκτρο­φές ή θα οδη­γη­θούμε ανα­γκα­στικά σε εισα­γω­γές; Το ζήτημα αυτό ανα­δει­κνύει μια ακόμη σοβαρή αντίφαση της κυβερ­νη­τι­κής πολι­τι­κής, δεδο­μένου ότι η νομο­θε­σία για τη φέτα ΠΟΠ απαι­τεί το γάλα να προ­έρ­χε­ται από ελλη­νι­κές φυλές προ­βάτων. Θα πρέπει, λοι­πόν, η κυβέρ­νηση να αντι­λη­φθεί ότι η επόμενη ημέρα της ελλη­νι­κής αιγο­προ­βα­το­τρο­φίας απαι­τεί συνε­κτικό σχε­δια­σμό, συνέπεια και απο­φάσεις με μακρο­πρόθε­σμο ορίζο­ντα.

Πηγή: pressreader -- naftemporiki 

Γιώργος Χριστοδουλόπουλος

3/02/2026